RD Analytics дайындаған

ҚТЖ, ҚМГ және «Қазатомпромнан» кейін біз елдің ең ірі компанияларын бірдей өлшеммен талдауды жалғастырамыз: жасанды интеллект қай жерде қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр, қай жерде пилот деңгейінде, қандай әсері расталған, ал қай жерде әзірге тек жоспар бар.

QazaqGaz жағдайы алдыңғы кейстерден ерекшеленеді. Мұнда өндірістік процестерге енгізілген, жұмыс істеп тұрған AI-жүйелер бар. Сонымен қатар компания геологиялық барлау мен өндіруден бастап газ тасымалдауға және тұтынушылармен жұмыс істеуге дейінгі кең ауқымды AI-контурды қалыптастырып жатыр.

Сондықтан негізгі сұрақ — QazaqGaz-та жасанды интеллект бар ма дегенде емес. Ол қазірдің өзінде бар. Мәселе басқа: AI бүкіл газ тізбегін басқаруға қаншалықты терең енді?

1. Ең маңызды production-кейс — ілеспе мұнай газын өңдеу

Ең қызықты өнеркәсіптік мысал ілеспе мұнай газын өңдеумен байланысты.

«Самұрық-Қазына» қорының 2025 жылғы есебінде AI қолданылатын жобалардың қатарында «Цифрлық симулятор переработки ПНГ (QazaqGaz)» көрсетілген. Жоба бойынша өңдеу көлемін 33%-ға арттыру көрсеткіші жарияланған. Премьер-министр Казахстана

Жоба сипаттамасына сәйкес, цифрлық контур өндірістік процесті модельдеуді және өндірістік жүйелермен байланыстырылған нейрондық модульді қамтиды. Бұл жай ғана презентациялық пилоттан айтарлықтай өзгеше: шешім өндірістік процестің өзімен жұмыс істеуге арналған.

Бірақ мұнда маңызды бір ескерту бар.

QazaqGaz және «Самұрық-Қазына» бастапқы өндірістік база, салыстыру кезеңі, абсолюттік өңдеу көлемі және 33% көрсеткішін есептеу әдістемесін ашық түрде жариялаған жоқ.

Сондықтан оны былай тұжырымдаған дұрыс:

өндірістік қолдану расталған, мәлімделген әсер — өңдеу көлемінің 33%-ға өсуі, алайда бұл көрсеткіштің есептеу әдістемесі ашық жарияланбаған.

Сондықтан біз бұл 33%-ды дербес түрде дәлелденген AI-әсері ретінде растай алмаймыз.

2. Клиенттік контур өндірістік контурға қарағанда жылдамырақ дамып келеді

AI нақты жұмыс істеп тұрған екінші бағыт — тұтынушылармен өзара іс-қимыл.

QazaqGaz Aimaq мобильді қосымшасында жасанды интеллект газ есептегішінің көрсеткіштерін фотосурет арқылы автоматты түрде таниды.

2025 жылы компания бұл сервисті 330 мыңнан астам адам пайдаланатынын хабарлаған. QazaqGaz

2026 жылғы қаңтарда QazaqGaz 630 мың тіркелген пайдаланушы және 242 мың жіберілген көрсеткіш туралы хабарлады.

Бұл — толыққанды жұмыс істеп тұрған пайдаланушылық AI-сервис, яғни пилот емес.

Бірақ әсер ету деңгейі бойынша оны өндіруді, өңдеуді немесе газ тасымалдауды басқаратын AI-жүйелерімен бір қатарға қоюға болмайды.

Бұл, ең алдымен, AI-дың компанияның операциялық процестеріне клиенттік контур арқылы қалай еніп жатқанын көрсететін мысал.

3. Тұтынуды болжау — газ ағындарын басқаруға қарай жасалған келесі қадам

Келесі деңгей — AI-ды деректерді жай тану үшін емес, болжау үшін пайдалану.

2026 жылы QazaqGaz Aimaq жобасы аясында AI есептегіш көрсеткіштерін автоматты түрде танумен қатар, газ тұтынуды ұзақ мерзімді болжау үшін қолданыла бастады.

Деректерді беру дәлдігін 86%-ға дейін арттыру және газбен жабдықтау операторының шығындарын оңтайландыру есебінен жылына 300 млн теңгеге дейін экономикалық әсерге қол жеткізу күтіледі. QazaqGaz

Мұнда екі көрсеткішті ажырату маңызды.

86% және 300 млн теңге — бұл күтілетін әсер, өнеркәсіптік пайдаланудың жария түрде расталған нәтижесі емес.

Сонымен бірге жобаның логикасы маңызды: AI тек алынған деректермен жұмыс істеп қана қоймай, болашақ газ тұтынуды болжай бастайды.

Бұл газ балансын қалыптастыру мен жеткізуді жоспарлауға бір қадам жақын.

4. Өндіру: AI-пилоттар бар, бірақ нәтижелері әзірге жоқ

QazaqGaz-тың upstream-контурында да елеулі технологиялық база қалыптасып келеді.

2025 жылғы мамырда QazaqGaz пен БАӘ-нің AIQ компаниясы екі AI-пилот жобасын іске қосу туралы келісімге келді.

AR360 — кен орындарын нақты уақыт режимінде талдау және игеруді оңтайландыруға арналған цифрлық платформа.

RockInsight — кернді AI арқылы талдауға, тау жыныстарының 3D-модельдерін құруға және геологиялық интерпретацияны жеделдетуге арналған шешім. QazaqGaz

AIQ мәліметінше, AR360 процестердің тиімділігін 75%-ға дейін арттыруы мүмкін. Бірақ бұл — AIQ жасаған бағалау, QazaqGaz қол жеткізген нақты өндірістік нәтиже емес. QazaqGaz

Сондықтан біздің жіктеуіміз бойынша бұл жобалар әзірге пилот болып қала береді.

QazaqGaz-тың нақты өндірістік әсері, нақты активтерге масштабталуы немесе өндірістік көрсеткіштердің өзгеруі туралы ашық деректер әзірге жеткіліксіз.

Бұл принципті мәселе: мықты халықаралық технологиялық серіктестің болуының өзі тиісті AI өндірістік процесті өзгертіп қойды дегенді білдірмейді.лашақ AI үшін негіз

Жеке бағыт — геологиялық барлауды цифрландыру.

QazaqGaz геологиялық барлау және кен орындарын игеру туралы деректермен неғұрлым дәл әрі жедел жұмыс істеуге арналған QGGeoDigital платформасын дамытып келеді.

Компанияның мәліметінше, болашақта бұл платформа жасанды интеллектті қолдануға және ұңғымаларды бұрғылау орындарын анықтауға негіз болуы тиіс. QazaqGaz

Яғни мұнда екі нәрсені ажырату қажет:

цифрлық платформа — бар;
оның негізіндегі AI-контур — одан әрі дамитын бағыт.

Бұл мысал заманауи кез келген цифрлық жүйені автоматты түрде жасанды интеллект деп санауға болмайтынын көрсетеді.

6. Ең үлкен сұрақ — газ тасымалдау жүйесі

Дәл осы жерде QazaqGaz үшін негізгі шек өтеді.

Компания газбен жабдықтаудың ауқымды инфрақұрылымын — магистральдық газ құбырларын, тарату желілерін және басқа да газ инфрақұрылымы нысандарын басқарады.

QazaqGaz корпоративтік есебінде AI-ды газ тасымалдау желісін басқаруда, өндірістік қауіпсіздікте, еңбекті қорғау және денсаулық қауіпсіздігінде, сондай-ақ клиенттермен есеп айырысу жүйесінде қолдану жоспарлары көрсетілген. QazaqGaz

Бірақ мақсаттың болуы мен жұмыс істеп тұрған жүйенің болуы — екі түрлі нәрсе.

Ашық деректерден AI-дың қазірдің өзінде өнеркәсіптік ауқымда:

• газ ағындарын;
• компрессорлық станцияларды;
• диспетчерлендіруді;
• желіні теңгерімдеуді;
• магистральдық газ құбырларының режимдерін болжау және оңтайландыруды

басқарып отырғанын растайтын жеткілікті дәлел табылған жоқ.

Дәл осы бағыт компания үшін әлеуетті ең үлкен әсер аймағы болуы мүмкін.

7. Дрондар мен мониторинг — әрқашан AI емес

Тағы бір көрсеткішті мысал бар.

2026 жылы QazaqGaz Aimaq газдың таралуын анықтау үшін BL-CH4 лазерлік метан детекторы орнатылған дрондарды пайдалана бастады.

Дрондар газ құбырларын әуеден зерттеп, лазерлік сенсор арқылы метанның бар-жоғын анықтап, ағып кету орнын белгілеуге мүмкіндік береді.

Бұл — маңызды технологиялық жүйе. Бірақ лазерлік сенсор мен дронның өзі жасанды интеллект қолданылып жатыр дегенді білдірмейді.

Сондықтан AI-моделі бар екені және оның өндірістік шешімдерді қабылдауға немесе қолдауға қатысатыны дәлелденбейінше, біз бұл кейсті расталған AI-жобаға қоспаймыз.

Бұл — RD Analytics сериясының барлық материалдары үшін маңызды қағида.

QazaqGaz әлемдік компаниялар аясында

QazaqGaz-ты басқа қазақстандық компаниялармен емес, халықаралық мұнай-газ операторларымен салыстырған қызығырақ.

Әсіресе ADNOC мысалы маңызды, себебі AR360 технологиясын оған да AIQ енгізіп жатыр.

2024 жылы ADNOC AR360 технологиясын бастапқы екі нысанда енгізгеннен кейін оны 30-дан астам reservoir нысанына масштабтау туралы хабарлады. Компания AI-ды кен орындарын игеруді басқару және жоспарлауды оңтайландыру үшін қолданады.

Ал QazaqGaz-та AR360 әзірге 2025 жылы іске қосылған пилоттық жоба деңгейінде. QazaqGaz

Тағы бір ауқымды бағдар — Saudi Aramco.

Компанияның мәліметінше, 2025 жылы Aramco AI арқылы 2,6 млрд доллар Technology Realized Value алған, 442 AI use case анықталған, олардың 200-ден астамы енгізілген, ал тағы 100-ден астамы әзірлеу кезеңінде болған.

Бұл QazaqGaz-да осындай абсолюттік көрсеткіштер болуы тиіс дегенді білдірмейді.

Бірақ бұл жекелеген AI-шешімдер мен бүкіл өндірістік тізбек деңгейіндегі жүйелі AI-қолданудың арасындағы айырмашылықты көрсетеді.

QazaqGaz-тағы жағдай қандай?

Егер презентациялық формулировкаларды алып тастап, тек ашық деректермен расталатын ақпаратты қалдырсақ, мынадай картина шығады.

AI қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр:

— ілеспе мұнай газын өңдеуде нейрондық модулі бар өндірістік цифрлық контур бар;
— QazaqGaz Aimaq-та AI есептегіш көрсеткіштерін таниды;
— газ тұтынуды AI арқылы болжау дамып келеді.

AI пилот немесе даму кезеңінде:

— upstream-тегі AR360 және RockInsight;
— QGGeoDigital платформасын AI арқылы одан әрі дамыту;
— газ тасымалдау жүйесін басқарудың кеңірек AI-контуры.

Жекелеген цифрлық технологияларды автоматты түрде AI деп санауға болмайды:

— цифрлық платформалар;
— мониторинг жүйелері;
— лазерлік сенсорлары бар дрондар;
— ML/AI қолданылғаны дәлелденбеген автоматтандыру жүйелері.

Осылайша QazaqGaz-ты AI тек презентациялар деңгейінде тұрған компания деп атауға болмайды.

Жұмыс істеп тұрған шешімдер қазірдің өзінде бар.

Бірақ ашық деректер бойынша жасанды интеллект геологиялық барлау мен өндіруден бастап өңдеу, тасымалдау және таратуға дейінгі бүкіл газ тізбегін басқарудың бірыңғай деңгейіне айналғанын дәлелдейтін деректер әзірге жеткіліксіз.

Сондықтан басты мәселе — масштабтау.

Қорытынды

QazaqGaz қазір өтпелі кезеңде тұр.

Бір жағынан, компания айтарлықтай технологиялық база қалыптастырды: нақты AI-сервистер, цифрлық симуляторға негізделген өндірістік кейс, тұтынушылармен жұмыс істейтін AI, газ тұтынуды болжау және халықаралық технологиялық серіктестермен бірқатар жоба бар.

Екінші жағынан, ең қызықты шешімдердің едәуір бөлігі әлі де пилот немесе даму кезеңінде, ал AI-дың негізгі газ тасымалдау инфрақұрылымына ауқымды әсері туралы ашық деректер әзірге жеткіліксіз.

Сондықтан бүгінгі жағдайды ең дәл сипаттайтын тұжырым:

QazaqGaz AI-ды ауқымды қолдануға алғашқы қадамдарын жасап жатыр, бірақ ашық деректер бойынша бүкіл газ тізбегін AI арқылы жүйелі басқару әзірге көрінбейді.

RD Analytics сериясының қорытындысы

Төрт күн бойы біз еліміздің төрт ірі компаниясын — ҚТЖ, ҚМГ, «Қазатомпром» және QazaqGaz-ты бірінен соң бірін талдадық.

Қорытынды біреу.

Төрт компанияның бәрінде де AI пайда болды: жұмыс істеп тұрған шешімдер, production-кейстер, пилоттар және цифрлық инфрақұрылым бар. Бірақ AI-дың негізгі өндірістік процестерге масштабты әрі ашық түрде расталған әсері әзірге жеткіліксіз.

Іс жүзінде барлық жерде жекелеген шешімдер мен пилоттардан өндірістің өзін жүйелі түрде өзгертуге көшу әлі алда.

Бұл ретте мемлекеттік деңгейде қойылған міндеттің біздің төрт күндік тексеруіміз көрсеткен жағдаймен қаншалықты дәл сәйкес келетіні ерекше назар аудартады.

Бұл еліміздің ірі компанияларындағы цифрландыру мен AI-дың нақты жағдайы мемлекеттік деңгейде қаншалықты терең көрініп отырғанын көрсетеді. Цифрлық және AI-задел қазірдің өзінде қалыптасты, жекелеген шешімдер жұмыс істеп тұр. Енді пилоттар мен жекелеген шешімдерден нақты өндірістік нәтижеге көшу қажет.

2026 жылғы 6 қазанда Digital Qazaqstan стратегиясын іске асыру мәселелері қаралған Үкімет отырысында мұнай-газ саласында жасанды интеллект пен цифрлық егіздерді енгізу өндірістік процестерді басқарудың базалық стандартына айналуы тиіс екені атап өтілді. Сонымен қатар бұл шешімдерді барлық өндірістік активтерге масштабтау және 2028 жылдың соңына дейін 12 негізгі кен орнында цифрлық егіздерді толық іске қосу міндеті қойылды. Премьер-министр Казахстана

Осылайша, Мемлекет басшысы қойған міндет біздің төрт күндік тексеруіміз көрсеткен жағдаймен өте дәл сәйкес келеді: елде айтарлықтай цифрлық және AI-задел жинақталған, бірақ ендігі кезең — пилоттар мен жекелеген шешімдерден нақты өндірістік нәтижеге көшу.

Бұл енді жай ғана «AI-ды көбірек енгізу» міндеті емес.

Мәселе басқа деңгейде:

AI өлшенетін өндірістік нәтиже беруі, процестерді өзгертуі және нақты өндірістік активтерге масштабталуы тиіс.

Келесі кезеңнің басты критерийі де осында:

қанша AI-жоба іске қосылғаны емес, өндірісте нақты не өзгерді және бұл қандай өлшенетін нәтиже берді.

Дереккөздер

• QazaqGaz — AIQ, AR360 және RockInsight пилоттары
• QazaqGaz — 2025 жылғы қорытындылар және QazaqGaz Aimaq-тағы AI
• QazaqGaz — 2025 жылғы қорытындылар және 2026 жылғы міндеттер
• QazaqGaz — 2024 жылғы интеграцияланған жылдық есеп
• QazaqGaz — QGGeoDigital және цифрландыру
• Үкімет РК — Digital Qazaqstan, 6 қазан 2026 жыл
• Үкімет РК — AI және цифрлық егіздер бойынша міндеттер