Тарих циклдарын көре білген экономист: алтыншы технологиялық толқын деген не?

Тарих циклдарын көре білген экономист: алтыншы технологиялық толқын деген не?

RD media дайындады

1925 жылы кеңес экономисі Николай Кондратьев «Конъюнктураның үлкен циклдары» атты еңбегін жариялады. Бес жылдан соң оны жалған іспен қамауға алды, 1938 жылы атып тастады. Екі рет ақталды: 1963 жылы және түпкілікті түрде 1987 жылы.

Оның теориясын әлі күнге дейін талқылап, даулап жүр. Бүгінде алтыншы технологиялық толқын туралы айтылғанда, негізінде дәл осы идея жатыр.

Ол сандардан нені көрді

Кондратьев 1892 жылы дүниеге келді. 28 жасында Конъюнктура институтын құрып, басқарды — алдымен ауыл шаруашылығы академиясының жанында, кейін Наркомфин жүйесінде.

Ол өткенді зерттеді. Кондратьев Ұлыбритания, Франция, Германия және АҚШ-тың бағаларын, жалақыларын, пайыздық мөлшерлемелерін, сыртқы саудасы мен өнеркәсіп көрсеткіштерін салыстырды. Ең ұзақ қатарлар шамамен 140 жылды қамтыды — XVIII ғасырдың соңынан бастап.

Деректерден белгілі бір ырғақ байқалды: ұзақтығы шамамен 40-60 жыл болатын толық циклдар, олардың ішінде ұзақ өсу кезеңі құлдырау кезеңімен алмасып отырды. Дерлік бір жарым ғасырлық бақылауға екі жарым цикл сыйды.

Мұнда бүгінге дейін сақталған қызық жайт бар: заңдылық туралы айту үшін екі жарым қайталану жете ме? Байқалған циклдердің санының аздығы — гипотезаның даулы болып қалуының бір себебі.

Дау оның көзі тірісінде басталды

1926–1928 жылдары-ақ жария талқылау өрбіді. Оппоненттердің қатарында экономист Дмитрий Опарин болды. Статистика шынымен дербес ұзақ циклді көрсете ме, байқалған тербелістерді немен түсіндіруге болады деген мәселе төңірегінде дау туды.

Кейінірек Йозеф Шумпетер циклдерді Кондратьев есімімен атап, оларды ірі технологиялармен байланыстырды: бу, теміржолдар, электр энергиясы экономиканы онжылдықтар бойы қайта құрады.

Бес толқын — және шекаралар туралы дау

Ықпалды түсініктемелердің бірі ұзақ толқындарды технологиялық ойысулармен байланыстырады. Олардың реттілігін елестету қиын емес: тоқыма өндірісінің механикаландырылуы мен бу машинасы, теміржолдар, электр және химия, жаппай өндіріс пен автомобиль, микроэлектроника мен интернет.

Даталармен жағдай күрделірек. Технологиялық революцияларды зерттеуші Карлота Перес мына межелерді атайды: 1771, 1829, 1875, 1908, 1971 жылдар. Басқа авторлар шекараларды жылжытады. Жалпы тарихи реттілік ұқсас, бірақ авторлар технологияларды әртүрлі топтастырып, кезеңдер шекарасын өзгеше анықтайды.

Ауқымды деңгейде елестету үшін бірнеше межелік нүкте бар: Стефенсонның «Rocket» паровозы 1829 жылы жарыстарда танымал болды, ал 1830 жылы Ливерпуль—Манчестер желісі ашылды. Фордтың жылжымалы құрастыру конвейері 1913 жылы іске қосылды. Intel компаниясының алғашқы микропроцессоры 1971 жылы пайда болды.

Алтыншы толқынның шекарасы қайда өтеді

Маңызды ескертпе: Кондратьевтің еңбегінде алтыншы толқын жоқ. Ол өткенді статистика арқылы зерттеді; оның идеясын қазіргі кезеңге қолдануды кейінгі зерттеушілер жалғастырды.

Алтыншы технологиялық укладтың болжамын әртүрлі авторлар зерттеп жатыр, соның ішінде Леонид және Андрей Грининдер бар. Олар жаңа кезеңді жасанды интеллект (ЖИ), биотехнологиялар, робототехника және жаңа материалдардың бірігуінен күтеді. Негізгі сала ретінде медицинаны атайды: онда әртүрлі бағыттағы технологиялар бірге жұмыс істейді.

Басқа көзқарас та бар. Карлота Перес ЖИ-ді жалғасып жатқан ақпараттық революцияның кезекті серпіні деп есептейді, бесінші толқынның әлеуеті әлі толық жұмсалған жоқ.

Камера немесе шеберлік

Бизнес-стратег Гарретт Джонстон келесі кезеңге клиенттің көзқарасымен қарауды ұсынады. Ол мысал ретінде фотоаппарат дүкенін келтіреді.

Әдеттегі модельде сатудың басты нысаны — камера. Джонстон орталыққа сатып алушының нәтижесін қоюды ұсынады — суретке түсіру шеберлігін: техника, оқыту және қателерді талдау бірге келеді. Өнім өзгереді, клиентпен қарым-қатынас өзгереді, нәтиже критерийі өзгереді.

Білім беруде де солай. Электрондық оқулық білімге қолжетімділік береді. Цифрлық көмекші оқушының қай жерде қателескенін байқап, түсінікті мысал таңдайды — дағдыны меңгеруге көмектеседі. Мысал шартты түрде алынған, бірақ айырмашылық анық.

Джонстон бойынша келесі кезеңнің негізгі салалары — білім беру және денсаулық сақтау.

Ақиқатпен тексеру

Бұл өлшем сүзгі ретінде де жұмыс істейді. Технологияны енгізуге болады, бірақ нәтижесінде дерлік ештеңе жақсармаған қымбат жүйе шығуы мүмкін. Қарапайым өлшенетін нәрселер сенімдірек: меңгерілген дағды, үнемделген уақыт, қолжетімді бола түскен қызмет.

Жаңа ұзақ толқын басталды ма — бұл зерттеу мәселесі. Ал Гарретт Джонстонның идеясы бизнеске бүгіннен практикалық бағдар береді: технологияны адамға қандай мүмкіндік ашатынына қарай бағалау керек.

Сіз үшін не маңыздырақ: көбірек бос уақыт па, жаңа қабілеттер ме, әлде ұзағырақ белсенді өмір ме?

Келесіде — әр толқын туралы серия: тоқыма машиналарынан бастап ЖИ-ге (жасанды интеллект) дейін.

Дереккөздер:

• Карлота Перес — технологиялық революциялар.

• Леонид пен Андрей Гринин — алтыншы технологиялық құрылым.

• Гарретт Джонстон — білім, денсаулық және адами даму.

• Джонстонның фотодүкен мысалы.

• Николай Кондратьевтің өмірбаяны мен зерттеулері.

• Кондратьевтің екі мәрте ақталу тарихы.

1. https://carlotaperez.org/research-project/

2. https://www.socionauki.ru/journal/articles/284042/

3. https://www.tatar-inform.ru/news/garrett-dzonston-v-kazani-esli-my-ne-umrem-v-yadernom-ogne-nas-zdet-xorosee-budushhee-6023845

4. https://www.kommersant.ru/doc/7776436?erid=F7NfYUJCUneTRTzE4NDX

5. https://iee.org.ua/ru/great_scientist/3/

6. https://www.socionauki.ru/book/files/krizisy_i_prognozy_2_izd/69-81p.php

#Технологиялар #Кондратьев #Экономика #Болашақ