«Бізде бәрі қорғалған». ИТ-маманыңызға қоятын 10 сұрақ

Ертең таңертең бухгалтерия ашылмайды, клиенттер базасына қолжетімділік жоқ, пошта істемейді.

Кімге қоңырау шаламыз? Компания қанша сағат бойы тоқтап қалады? Деректерді қалпына келтіру мүмкін бе?

⚠️ Матрица.kz келтірген «Лаборатория Касперского» деректері бойынша, 2026 жылдың қаңтар-мамыр айларында Қазақстандағы ұйымдарға бэкдор арқылы жасалған шабуылдарды анықтау саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 56%-ға өсті. Бұл — компанияның қорғаныс жүйесі тіркеген жағдайлар статистикасы, елдегі барлық шабуылдардың статистикасы емес. Бэкдорлар — зақымдалған құрылғыларды жасырын басқаруға арналған бағдарламалар.

Бұлар — командамен алдын ала талқылауға тұрарлық он сұрақ. Бұл үшін техникалық білім қажет емес.

1. Қорғанысқа кім жауапты?

Жауап — нақты есімі болуы керек. Бұл адам бұзып кіру күдігі туғанда нені дербес өшіруге құқылы? Ол қолжетімсіз болса, оны кім алмастырады?

2. Не болмаса жұмыс тоқтайды?

Жұмыс бағдарламалары өшсе, бірінші не тоқтайды: сатылым ба, қойма ма, өндіріс пе, әлде төлемдер ме? Қанша уақыт шыдаймыз? Бірінші кезекте нені қалпына келтіреміз?

3. Бұзып кіру үшін бір ұрланған құпиясөз жеткілікті ме?

Поштаға және маңызды жүйелерге кіру үшін қосымша растау талап етілуі керек. Директор мен жүйелерді басқаратын қызметкерлер үшін де солай.

4. Компанияның кілттері кімде қалды?

Жұмысы аяқталған бұрынғы қызметкерлер мен мердігерлерде қолжетімділік қалды ма? Әрбір адамның тек өзіне қажетті деректер мен бағдарламаларды ашатынын кім тексереді?

5. Барлық жұмыс құрылғылары бақылауда ма?

Компьютерлер мен серверлерде қорғаныс жұмыс істейтінін, жаңартулар орнатылып, қауіпті олқылықтар жойылатынын кім тексереді? Ешкім бақыламайтын құрылғы туралы қалай біле аламыз?

6. Деректерді соңғы рет нақты қашан қалпына келтірдік?

Бұзылған негізгі жүйе арқылы өшіруге немесе бүлдіруге болмайтын қор көшірмесі бар ма? Одан маңызды бағдарлама қашан қалпына келтірілді? Бұған қанша уақыт кетті? Соңғы деректердің қаншасы жоғалды?

7. Бухгалтер менің атымнан алаяққа ақша аударып жібере ме?

«Директордың шұғыл тапсырмасын» немесе жеткізушінің жаңа деректемелерін қалай тексереді? Алдын ала белгілі байланыс арқылы тексеру және елеулі төлемдерге қосымша келісім қажет. «Директор қатты асықтырса» да.

8. Клиенттер базамызды қайда жіберуге болады?

Оны кім жүктеп алып, қайта жібере алады? Шарттар мен қызметкерлер деректерін қайда сақтауға рұқсат етілген? Жеке пошта, мессенджерлер және ЖИ (жасанды интеллект) қызметтеріне арналған ережелер бар ма?

9. Сенбі түні бұзып кіруді кім байқайды?

Дабылды кім алады, кімге қоңырау шалады және не істейді? Бұған мердігер жауапты болса, онымен қандай әрекет ету мерзімдері келісілген?

10. Адамдар не істеу керектігін біле ме?

Қызметкер күдікті файлды ашты немесе бөтен сайтта құпиясөзін енгізді делік. Кімге дереу хабарлау керек? Пошта мен жұмыс бағдарламаларынсыз қалай әрекет етеміз? Жүйелер өшкен жағдайда нұсқаулар мен байланыстар қолжетімді ме? Бұл сценарий қашан репетицияланды?

✅ Сізді қандай жауап сендіруі керек

Тексеру нәтижелерін көрсетуді сұраңыз. Мысалы:

🔹 «Бухгалтерияны екі сағатта қалпына келтірдік. Соңғы жазбалардың бір сағаттан астамы жоғалған жоқ».

🔹 «Қолжетімділіктерді тексердік: жұмыстан шыққандардың есептік жазбалары жабық».

🔹 «Жаттығу кезінде жалған төлем тапсырмасын тоқтаттық».

🔹 «Орынбасар жоспар бойынша әрекеттерді дербес орындады».

«Қор көшірмелері бар» деген жауап «қалпына келе аламыз ба» деген сұраққа жауап бермейді.

📌 Жақын арада өтетін кездесуде не істеу керек

Әрбір олқылық бойынша жазып алыңыз: кім түзетеді, қандай мерзімге дейін және нәтижені қалай тексереміз.

Айына бір рет бір беттік есеп сұраңыз:

🔹 бизнес үшін не қауіпті болып қалып отыр;

🔹 не түзетілді және бұл немен расталды;

🔹 қандай шешімдер мен қаражат қажет;

🔹 не кейінге қалдырылды, тәуекелді кім келісті және оған қашан қайта ораламыз.

Жауаптарды команда дайындайды. Жол берілетін тәуекел туралы шешімді басшы қабылдайды.

Бұл — негізгі тізім. Қосымша шаралар сала, деректер және тоқтап қалудың құнына байланысты болады.

ИТ-маманыңызға жіберіңіз: «Осы тармақтарды қашан қарап, тексеру нәтижелерін көре аламыз?»

Дереккөз: Матрица.kz, 22.07.2026