Дайындаған: RD Analytics

Қазақстанның ірі компанияларында жасанды интеллектінің қолданылуын зерттейтін RD Analytics сериясын жалғастырамыз.

Қазатомпром жағдайында ең алдымен өндіру технологиясының ерекшелігін ескеру керек. Компания ISR (жерасты ұңғымалық шаймалау) әдісін қолданады: ерітінді ұңғымалар арқылы кен денесіне айдалып, уранды ерітеді, содан кейін құрамында ураны бар өнімді ерітінді өңдеуге жіберіледі. Қазатомпромның уран өндіруі толығымен осы әдіске негізделген. KATKO

Сондықтан мұнда AI-ды бағалау үшін компанияның барлық цифрлық жобаларын тізіп шығу жеткіліксіз. Маңыздысы — жасанды интеллект геологияға, өндіру блоктарын жобалауға, ұңғымаларды басқаруға және ISR-дің өндірістік контурына қаншалықты кірікті деген сұрақ.

Ашық деректер мұндай шешімдердің бар екенін көрсетеді. Олардың кейбірі өндірісте жұмыс істеп тұр. Бірақ бүкіл топ бойынша қолдану ауқымы мен жиынтық экономикалық әсері толық ашылмаған.

01. Нені AI деп есептейміз

Талдауда біз төрт санатты бөлеміз:

• жұмыс істеп тұрған AI-шешімдер;
• бұрын жасалған, бірақ әлі қолданылатын немесе дамытылып жатқан AI-жобалар;
• пилоттар және масштабтау кезеңіндегі шешімдер;
• өздігінен AI болып табылмайтын кәдімгі цифрландыру мен автоматтандыру.

Бұл картинаны айтарлықтай өзгертеді.

Қазатомпромда нақты AI-кейстер бар. Бірақ ашық деректерге қарағанда, олар әзірге өндірісті басқарудың бірыңғай AI-жүйесінен гөрі жекелеген мамандандырылған шешімдер ретінде көрінеді.

02. «Контур»: геологиядағы ML бірнеше жыл бұрын пайда болған

Табылған алғашқы мысалдардың бірі — «Контур» жүйесі. Ол кен денелерінің контурын анықтау үшін машиналық оқыту мен геостатистикалық әдістерді қолданады.

Қазатомпромның 2021 жылғы жылдық есебінде бұл құралдың компанияның өз күшімен әзірленгені көрсетілген. Оның енгізілуі мен апробациясы белгілі бір периметрде жүргізілген, ал компанияның кейінгі материалдарында құралдың Хорасан-U, Байкен-U және Семізбай-U кәсіпорындарында енгізілгені көрсетіледі. Қазатомпромның 2021 жылғы жылдық есебі

2022 жылы Қазатомпромның цифрлық трансформация департаментінің директоры Kursiv-ке модельдің өңделген учаскелерде маманның нәтижелерімен салыстырғанда шамамен 80% дәлдік көрсеткенін айтқан. Kursiv

Бұл — нақты ML-кейс. Бірақ 2026 жылғы жаңа жоба емес.

Сонымен қатар «Контурдың» қазіргі қолдану ауқымы, нысандар саны және экономикалық әсері ашық материалдарда егжей-тегжейлі көрсетілмейді.

Сондықтан бүгінде бұл құралдың бар екенін айтуға болады, бірақ оның өндірістегі ауқымды рөлі туралы қорытынды жасауға негіз жеткіліксіз.

03. Жабдыққа предиктивті қызмет көрсету: ескі жоба

Тағы бір мысал — сорғы жабдықтарына техникалық қызмет көрсетуді болжауға арналған аналитиканы қолдану.

Қазатомпромда «Предиктивті ТОиР» жобасы Big Data және жасанды интеллект элементтеріне негізделген шешім ретінде дамытылды. Жоба аясында сорғылардың дірілі, температурасы, шуы және басқа параметрлері талданып, олардың сенімділігі мен ықтимал істен шығуы болжанған. SK News

Жоба материалдарында сервистік қызмет көрсету шығындарын қысқарту, жабдықтың қызмет ету мерзімін ұзарту және апатты тоқтауларды азайту сияқты күтілетін әсерлер көрсетілген.

Бірақ бұл — жобаның есептік көрсеткіштері, нақты расталған нәтиже емес.

Сонымен қатар бұл жобаны 2026 жылғы жаңа бастама деп санауға болмайды.

Оның қазіргі ауқымы мен нақты экономикалық әсерін бағалауға мүмкіндік беретін ашық деректерді біз таппадық.

Сондықтан оны Қазатомпромның қазіргі ауқымды AI-трансформациясының дәлелі ретінде пайдалану дұрыс болмас еді.

04. AI-Farabium: қолданылуы айтылған, бірақ егжей-тегжей аз

2026 жылғы 6 қаңтарда Samruk-Kazyna тобы AI қолданылатын 62 жоба туралы хабарлады. Бұл жобалардың негізгі бағыты — өндірістік процестер, ал AI-шешімдер Al-Farabium суперкомпьютеріндегі жабық контурда іске қосылады. ҚР Премьер-министрі

Samruk-Kazyna-ның 2025 жылғы есебінде Al-Farabium инфрақұрылымын, соның ішінде, «Қазатомпром» ҰАК» АҚ-ның өндіру процестерін оңтайландыру үшін пайдаланатыны тікелей көрсетілген. Samruk-Kazyna

Бұл жерде сөз жалпы топтың AI инфрақұрылымы туралы ғана емес, оны Қазатомпромның қолдануы туралы болып отыр.

Алайда ашық ақпарат мыналарды анықтауға мүмкіндік бермейді:

• нақты қандай өндірістік процесс қолданылатынын;
• қандай модель пайдаланылатынын;
• қандай кәсіпорындар қамтылғанын;
• өнеркәсіптік пайдаланудың ауқымын;
• алынған экономикалық әсерді.

Сондықтан біз мұнда өндіру процестерін оңтайландыру үшін AI қолдану фактісін ғана тіркейміз. Ашық деректерде жоқ нақты өндірістік нәтижені бұл жобаға телімейміз.

05. Ең нақты production-кейстер — KATCO-да

KATCO — Orano мен Қазатомпромның тиісінше 51% және 49% үлесі бар бірлескен кәсіпорны. Компания ISR әдісімен жұмыс істейді. KATKO

Бірден маңызды ескерту: KATCO кейстерін автоматты түрде бүкіл Қазатомпромға таратуға болмайды.

Бірақ олар маңызды, себебі бұл жерде сөз тікелей ISR өндірістік контуры туралы болып отыр.

06. Well-E: өндіру блоктарын жобалауға арналған AI

Orano KATCO-да Well-E жүйесінің қолданылатынын хабарлады.

Алгоритм геологиялық деректерді біріктіріп, өндіру блоктарын жобалаудың бірнеше нұсқасын автоматты түрде қалыптастырады. Құралды KATCO командалары Қазақстан жағдайына бейімдеп, блоктарды жобалау мамандарының пайдалануына енгізген. Orano

KATCO мәліметінше, Well-E блок конфигурациясын бұрынғы 1–2 апта орнына шамамен бір күнде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл ретте шешім қабылдау процесінде адам қалады: әр кезеңді мамандар тексереді. KATCO

KATCO Well-E жүйесінің өндірістік пайдалануда екенін тікелей хабарлайды. KATCO

Бұл енді зертханалық эксперимент емес.

Бірақ бұл жерде де сөз дәл KATCO туралы, бүкіл Қазатомпром периметрі туралы емес.

07. NAGHY: ұңғымалармен жұмыс істеуге арналған AI

KATCO-ның екінші кейсі — NAGHY.

KATCO мәліметінше, жүйе шамамен 6 000 жұмыс істеп тұрған ұңғыманың тазалау циклін басқаруға қатысады: өнімділіктің төмендеуін бағалайды, өңдеуден кейінгі күтілетін қалпына келуді модельдейді және өндірістік командалар үшін апта сайынғы расталған іс-қимыл жоспарын қалыптастырады. KATCO

Компания NAGHY мен Well-E жүйелерінің KATCO-ның цифрлық даму жол картасы аясында production режимінде жұмыс істеп тұрғанын тікелей көрсетеді. KATCO

Бұл маңызды кейс, өйткені AI мұнда тікелей ISR өндірістік контурында қолданылады.

Бірақ мұнда да қорытынды шектеулі болуы керек: KATCO-дағы production-кейс Қазатомпромның барлық кәсіпорындарында AI дәл осындай ауқымда қолданылатынын дәлелдемейді.

08. SafeEye: нақты AI, бірақ басқа контур

2025 жылы Қазатомпром өнеркәсіптік қауіпсіздікке арналған SafeEye AI бейнеаналитика жүйесін енгізуді жалғастырды.

Компанияның 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес, жүйе 2024 жылдан бері өнеркәсіптік пайдалануда, ал есепті кезеңнің соңында 14 еншілес және тәуелді ұйымды қамтып, оған 700-ден астам бейнекамера қосылған. Казатомпром

AI қауіпсіздік талаптарының бұзылуын автоматты түрде анықтау үшін қолданылады.

2025 жылы енгізілген нысандарда қауіпсіздік талаптарының бұзылуы мен инциденттерінің саны 30%-ға төмендегені хабарланды. 2026 жылға жүйені 1 000-нан астам камераға дейін кеңейту жоспарланған. Казатомпром

Бұл — өлшенетін нәтижесі бар толыққанды өндірістік AI-кейс.

Бірақ біздің бағалауымызда ол HSE, яғни еңбек және өндірістік қауіпсіздік контурына жатады, уран өндіруді басқаруға емес.

Сондықтан SafeEye-ды ISR-дің AI-трансформациясының дәлелі ретінде пайдалануға болмайды.

09. Термобейнелік AI-кейс әзірге пилот болды

Сол есепте Қазатомпром 2025 жылы «Инкай» БК базасында құбырлардағы ағып кетулерді, түтін мен өртті анықтау үшін термобейнелік камераларды қолдану бойынша пилот аяқталғанын хабарлайды. Казатомпром

Компания алынған тәжірибені 2026 жылы басқа өндірістік алаңдарға таратуды жоспарлаған.

Яғни есептілік кезеңінде бұл пилот болды, ауқымды өндірістік production-кейс ретінде дәлелденген жоқ.

10. Нені AI қатарына қоспаймыз

Қазатомпром материалдарында басқа да ірі цифрлық жобалар бар:

• Digital Mine;
• өндірістік жоспарлау жүйелері;
• жабдықтарды мониторингілеу;
• корпоративтік деректер қоймасы;
• интеграциялық жүйелер.

Бірақ цифрландырудың өзі AI емес.

Мысалы, сонау 2016 жылы іске қосылған «Цифрлық рудник» жобасы датчиктер мен жабдықтан нақты уақыт режимінде деректер жинады, химиялық реагенттердің шығынын қашықтан бақылауға және реттеуге, ұңғымалар өнімділігінің динамикасын қадағалауға және ауытқуларды автоматты түрде анықтауға мүмкіндік берді. Samruk-Kazyna оны өндірісті автоматтандыру және онлайн бақылау жүйесі ретінде сипаттаған. Samruk-Kazyna

Датчиктердің, автоматты мониторингтің, математикалық модельдеудің немесе оңтайландырудың болуы өздігінен машиналық оқытудың қолданылғанын дәлелдемейді.

Сондықтан мұндай жобаларды тиісті технологиялардың қолданылғаны расталмайынша AI-кейстердің қатарына қоспаймыз.

11. ISR-мен тікелей не болып жатыр?

ISR (жерасты ұңғымалық шаймалау) — Қазатомпромның уран өндірудегі негізгі технологиясы. KATKO

Сондықтан Қазатомпромдағы AI-ды бағалаудағы негізгі сұрақ — қанша AI-жоба іске қосылғаны емес, жасанды интеллект ISR процестеріне қаншалықты тікелей әсер етіп жатыр деген сұрақ.

Ал мұнда ашық деректер әзірге мына көрсеткіштерді бағалауға жеткіліксіз:

• өндіру блоктарының қандай үлесінде AI қолданылады;
• ұңғымалардың қандай үлесі алгоритмдік талдауға немесе басқаруға жатады;
• AI ерітіндіні айдау және өндіру режимдеріне әсер ете ме;
• AI арқасында қанша қосымша уран өндірілді;
• реагенттер шығыны, өнімділік және өзіндік құн қалай өзгерді;
• AI-дың бүкіл топ бойынша жиынтық экономикалық әсері қандай.

Бұл — принципті мәселе.

Жекелеген AI-құралдардың өндірістік қызметте қолданылатыны расталған. Бірақ AI-дың уран өндірудің негізгі технологиясына — ISR-ге — ауқымды әсері туралы ашық деректер әзірге жеткіліксіз.

12. Халықаралық контекст

Мұнда да абай болу қажет.

Халықаралық ISR операторлары мен зерттеушілер арасында машиналық оқытуды, қабаттарды модельдеуді, өндіруді болжауды және ұңғымаларды оңтайландыруды қолдану бағытында зерттеулер мен жобалар бар.

2026 жылы, мысалы, жерасты шаймалау кезінде уран концентрациясын болжау және айдалатын қышқыл концентрациясын таңдау үшін терең оқыту моделін қолданған зерттеу жарияланды. Модель тест деректеріне жоғары сәйкестік көрсеткен, бірақ зерттеу бір өндіру блогының деректеріне жүргізілген және бұл технологияның өнеркәсіптік ауқымда енгізілгенін білдірмейді. Springer Nature

Нәтижені бағалау үшін авторлар R² — детерминация коэффициентін қолданған. Ол модельдің болжанатын көрсеткіштің өзгерісін қаншалықты жақсы түсіндіретінін көрсетеді. Зерттеуде R² 0,915 болды, яғни модель тестілік деректердегі көрсеткіш өзгерісінің шамамен 91,5%-ын түсіндіре алды.

Бұл өндіріс 91,5%-ға өсті дегенді білдірмейді және технологияның өнеркәсіптік нысанда қолданылып жатқанын да көрсетпейді.

Сонымен қатар авторлар маңызды шектеуді атап өтеді: модель бір ғана өндіру блогының деректерімен тексерілген, сондықтан оның басқа кен орындары мен басқа геологиялық жағдайларда қолданылуы әлі де расталуы тиіс.

Біздің талдауымыз үшін мұнда маңыздысы R² көрсеткішінің өзі емес, технологияның даму бағыты:

AI енді геологиялық деректерді талдаумен ғана шектелмей, ISR процесінің параметрлерін болжау және технологиялық режимдерді оңтайландыру үшін де зерттеліп жатыр.

Сонымен қатар ашық деректерден ISR саласында AI қолданудың production-деңгейіндегі салыстырмалы кейстерінің жеткілікті санын таппадық. Сондықтан AI-ды дәл ISR бойынша әлемдік рейтинг жасауға негіз жоқ.

Сол себепті Қазатомпромды «барлық әлемдік бәсекелестерден артта қалды» деп айтуға негіз жоқ.

Бірақ керісінше, Қазатомпромды ISR-де AI қолдану бойынша әлемдік көшбасшы деп атауға да ашық деректер негіз болмайды.

13. Тағы бір критерий

AI-жобалардың санынан жиі маңыздырақ болатын тағы бір критерий бар.

Өндірістегі мамандардың жұмыс орындарын — геополигонынан бастап геологтың кеңсесіне дейін — қарап шығу. Бұл цифрландыру мен AI-дың өндірістік процеске қаншалықты терең енгенін және адамдардың жұмысын өзгерткен-өзгертпегенін көрнекі түрде көрсетеді.

Өйткені шынайы цифрлық трансформацияны тек жобалар мен модельдердің санынан көру мүмкін емес.

Оны өндірістегі маманның жұмыс орнының қалай өзгергенінен көруге болады.

Қазатомпром бойынша бүкіл өндірістік жүйе ауқымындағы осындай трансформацияны бағалауға мүмкіндік беретін ашық деректер әзірге жеткіліксіз.

Қорытынды

Қазатомпром әлемдегі табиғи уранның ең ірі өндірушісі болып қала береді, ал оның уран өндіруі толығымен ISR әдісіне негізделген. KATKO

Сонымен бірге компанияның өндірістік қызметінде AI бар.

Біз қолданудың бірнеше деңгейін анықтадық:

• геологиядағы ескі ML-шешімдер;
• жабдықтарға арналған предиктивті аналитика;
• өндіру процестерін оңтайландыру үшін Al-Farabium AI инфрақұрылымын қолдану;
• KATCO-да тікелей ISR контурында жұмыс істеп тұрған AI-құралдар;
• қауіпсіздік саласындағы өнеркәсіптік AI-бейнеаналитика.

Бірақ бұл шешімдердің ауқымы әртүрлі.

Ашық деректермен расталған ISR-дегі ең нақты заманауи production-кейстер — KATCO-дағы Well-E және NAGHY.

Ал Қазатомпромның өзі бойынша ашық деректер әзірге мыналарды бағалауға жеткіліксіз:

• AI әсер ететін өндіріс көлемінің үлесін;
• AI қолданылатын өндірістік процестер санын;
• жиынтық экономикалық әсерді;
• AI-дың кәсіпорындар бойынша таралу ауқымын;
• AI-дың ISR өндірістік көрсеткіштеріне тікелей әсерін.

Ашық деректерге сүйенсек, Қазатомпромда өндірістік қызметте қолданылатын жекелеген AI-шешімдер бар. Алайда олардың уран өндірудің негізгі технологиясы — ISR (жерасты ұңғымалық шаймалау) аясында қаншалықты ауқымда енгізілгені ашық түрде толық көрсетілмеген.

Компанияның ауқымын ескерсек, негізгі өндірістік процестегі елеулі өзгерістер туралы егжей-тегжейлі деректердің болмауының өзі маңызды белгі. Егер AI өндіріске ауқымды әсер етіп жатса, бұл өндірістік көрсеткіштерден, өзгерген технологиялық процестердің сипаттамасынан және алынған әсердің ашық көрсетілуінен көрінуі тиіс.

Әзірге мұндай деректер Қазатомпромның негізгі өндірістік жүйесінде ауқымды AI-трансформация жүріп жатыр деген қорытынды жасауға жеткіліксіз.

Сондықтан бүгінгі таңда Қазатомпромның AI-дағы көшбасшылығы немесе артта қалуы туралы емес, жекелеген расталған AI-шешімдердің бар екені және олардың негізгі өндіру технологиясына әсер ету ауқымы әзірге жеткілікті деңгейде ашылмағаны туралы айтқан дұрысырақ.

Серияның келесі материалы — QazaqGaz.

Дереккөздер

1. Қазатомпром — 2021 жылғы интеграцияланған жылдық есеп
«Контур», машиналық оқыту және геостатистика.
Қазатомпромның 2021 жылғы жылдық есебі

2. Kursiv — Қазатомпромның цифрлық трансформация жобалары
ML-модельдің дәлдігі және предиктивті аналитика туралы деректер.
Kursiv — Қазатомпром жобалары туралы материал

3. SK News — Қазатомпромның цифрлық трансформация жобалары
Predictive maintenance, Big Data және AI элементтері.
SK News — Қазатомпромның цифрлық трансформациясы

4. Samruk-Kazyna — «Цифрлық рудник» Қазатомпромда
Автоматтандыру және өндірістік процестерді онлайн мониторингілеу.
Samruk-Kazyna — «Цифрлық рудник»

5. KATCO — Well-E және NAGHY
Екі AI-құралдың production-статусы және NAGHY-дің шамамен 6 000 жұмыс істеп тұрған ұңғымамен жұмыс істеуі.
KATCO — Well-E және NAGHY

6. Orano — тау-кен өндірісіндегі AI
Well-E, оның KATCO үшін бейімделуі және есептеу уақытын 1–2 аптадан шамамен бір күнге қысқарту.
Orano — AI қолдану туралы материал

7. Orano — KATCO
Orano мен Қазатомпромның бірлескен кәсіпорны және ISR өндірісінің контексті.
Orano — KATCO

8. Қазатомпром — 2025 жылғы интеграцияланған жылдық есеп
SafeEye AI, термобейнелік пилот және AI дамыту жол картасы. Казатомпром
Қазатомпромның 2025 жылғы жылдық есебі

9. Samruk-Kazyna — AI стратегиялық құрал ретінде
Al-Farabium инфрақұрылымын Қазатомпромның өндіру процестерін оңтайландыру үшін пайдалануы.
Samruk-Kazyna — AI стратегиялық құрал ретінде

10. ҚР Премьер-министрі — өндірістік процестерге AI енгізу, 6 қаңтар 2026 жыл
Samruk-Kazyna тобындағы 62 AI-жоба және Al-Farabium AI инфрақұрылымы.
ҚР Премьер-министрі — өндірістік процестердегі AI

11. Қазатомпром — табиғи уран өндіру
ISR/ПСВ технологиясы.
Қазатомпром — табиғи уран өндіру

12. Қазатомпром — IPO материалдары
Компанияның әлемдегі табиғи уранның ең ірі өндірушісі ретіндегі позициясы.
Қазатомпром — IPO материалдары

13. Springer Nature — ISR-дегі AI зерттеуі
Терең оқыту моделін қолдана отырып уран концентрациясын болжау және қышқыл концентрациясын оңтайландыру.
AI және ISR бойынша зерттеу

RD Analytics әдістемесі: талдауға тек ашық түрде расталған AI-кейстер енгізілді. Ескі цифрлық жобалар жаңа AI-внедрение ретінде көрсетілмеді; пилоттар өндірістік пайдаланудан бөлінді; компания ауқым немесе әсер туралы деректерді ашпаған жерлерде бұл тікелей көрсетілді.