, ноябрь 22, 2026

Қаржы министрлігі мемлекеттік облигацияларды блокчейн арқылы шығарады. Ұлттық банк бұл тетікті 10 млрд теңгеге сынақтан өткізді.


«Ұлттық банк 10 млрд теңгеге токенделген ноталарды пилоттық режимде орналастырды. Енді Қазақстан Қаржы министрлігімен бірлесіп, блокчейн негізінде мемлекеттік облигациялар шығаруды жоспарлап отыр».

  •   5 мин оқу
Қаржы министрлігі мемлекеттік облигацияларды блокчейн арқылы шығарады. Ұлттық банк бұл тетікті 10 млрд теңгеге сынақтан өткізді.

Мазмұны

RD media дайындады

Қазақстан токендендіруді жеке компаниялардың цифрлық қаржы активтері мен Ұлттық банк құралдарында ғана емес, мемлекеттік борыш үшін де қолдануға дайындалып жатыр. 2027 жылдың бірінші тоқсанында Ұлттық банк Қаржы министрлігімен бірлесіп токендендірілген мемлекеттік облигацияларды шығаруды жоспарлап отыр.

Бұл жоспарлар туралы 13 қарашада Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Алматыда өткен Қазақстан қаржыгерлерінің XIV конгресінде хабарлады.

Бұл — елдің цифрлық қаржы инфрақұрылымы дамуының келесі кезеңі. Бірақ технологиялық жаңалықтың артында жобаның экономикалық мәнін айқындайтын сұрақтар қалып отыр: шығарылым көлемі, табыстылық, инвесторлар шеңбері және облигацияларға қолжетімділік тетігі.

Ұлттық банк пилотынан Қаржыминінің міндеттемелеріне дейін

Алғашқы практикалық сынақ 9 қарашада Қазақстан қор биржасында (KASE) өтті. Ұлттық банк жалпы номиналы 50 млрд теңге көлемінде қысқа мерзімді ноталар орналастырды. Соның ішінде 10 млрд теңгесі токендендірілген формада, қалған 40 млрд теңгесі дәстүрлі бағалы қағаздар түрінде орналастырылды.

Бір шығарылымның ноталары бірдей баға жағдайында екі формада қатар сатылды. Шығарылымның жалпы сұранысы 70,2 млрд теңгеге жетіп, ұсыныстан 1,4 есе асты. Токендендірілген бөлікке жеке сұраныс көрсетілмеді.

Орташа өлшемді табыстылық жылдық 15,72% құрады. Салыстыру үшін: орналастыру сәтінде Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 15,75% болды.

Айырмашылық — небәрі 0,03 пайыздық пункт. Дәстүрлі және токендендірілген ноталар бірдей жағдайда орналастырылғандықтан, пилот цифрлық форма үшін бөлек баға сыйақысын көрсеткен жоқ. Оның басты нәтижесі — инфрақұрылымның қолданыстағы бағалы қағаздар рыногі шеңберінде жұмыс істей алатынын растауы.

Мұнда екі құралды ажырата білу маңызды. Ноталарды Ұлттық банк шығарады және ұстаушылар алдындағы міндеттемелерге өзі жауап береді. Болашақ мемлекеттік облигациялар Қаржы министрлігінің міндеттемесі болмақ. Бұл — басқа эмитент және мемлекеттік борыштың басқа сегменті.

Басты сұрақ: жаңа облигацияларды кім сатып ала алады?

Қазіргі уақытта болашақ шығарылымның параметрлері ашылмаған. Қаржыминінің жоспарлары туралы хабарламаларда орналастыру көлемі, табыстылық, айналым мерзімі және инвесторлардың қолжетімділік шарттары жөнінде мәлімет жоқ.

Басты экономикалық сұрақ дәл осында жатыр.

Жаңа формат жеке инвесторлар мен резидент еместерді тарта алады ма? Әлде токендендірілген облигациялар қазір де мемлекеттік бағалы қағаздармен жұмыс істеп жүрген банктер, брокерлер және ірі институционалдық қатысушылар үшін ғана құрал болып қала ме?

Мемлекет үшін бұл жай ғана технологиялық таңдау емес. Инвесторлар шеңберінің кеңеюі бюджетті қаржыландырудың қосымша көздерін, мемлекеттік қағаздарға деген сұраныстың әртараптануын және капитал тартудың жаңа арналарын білдіруі мүмкін.

Бизнес үшін реттелетін ЦҚА рыногінің пайда болуы цифрлық борыштық құралдарды шығару және биржалық инфрақұрылым арқылы қаржыландыру тарту мүмкіндіктерін аша алады. Бірақ бұл үшін активтердің айналымы, сақталуы, есеп айырысу және инвесторлар құқығын қорғау жөнінде түсінікті ережелер қажет.

Solana, BitGo және егемен инфрақұрылым мәселесі

Маңызды жайт — KASE-тің технологиялық архитектурасы. Биржа Solana блокчейнін пайдаланады, ал институционалдық сақтау инфрақұрылымы BitGo-мен байланысты.

Дегенмен, осы компаниялардың Қаржы министрлігінің болашақ облигация шығарылымына қатысуы әзірге расталған жоқ. Пилоттық жобаның технологиялық конфигурациясын келесі шығарылымға автоматты түрде көшіруге болмайды.

Мұнда бөлек сұрақ туындайды: егемен борыш инфрақұрылымында ашық блокчейн қандай рөл атқармақ? Инвесторлардың құқықтары қайда есепке алынады, цифрлық активтерді сақтауға кім жауап береді және операциялардың үздіксіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Ұлттық банк пилоты токендендірілген құралдардың дәстүрлі инфрақұрылыммен бірге жұмыс істей алатынын көрсетті. Ұстаушылардың құқықтары KASE платформасында есепке алынып, Бағалы қағаздардың орталық депозитарийінің тізілім жүйесінде көрсетіледі. Клиринг пен есеп айырысуды KASE клирингтік орталығы жүргізеді.

Яғни блокчейн қолданыстағы қаржы рыногі жүйесін алмастырған жоқ, қосымша технологиялық деңгейге айналды.

Токендендіру мемлекеттік борыш шеңберінен шығып жатыр

Мемлекеттік облигациялар — бұл бағыттардың тек біреуі ғана. Қазақстан қатар нақты активтерді токендендіруге дайындалып жатыр.

Alatau City-де 2026 жылдың соңына дейін екі жоба іске қосылуы жоспарлануда: құны 50 млн долларға дейінгі Iconic Tower көпфункционалды кешенін және құны 10 млн долларға дейінгі Birlik логистикалық орталығын токендендіру. Тимур Сүлейменовтың мәлімдемесіне сәйкес, екі жоба да KASE инфрақұрылымы арқылы өтуге тиіс.

Мемлекеттік облигациялардан айырмашылығы — мұнда нақты жылжымайтын мүлік және логистикалық инфрақұрылым объектілері үшін капитал тарту туралы сөз болып отыр.

Осылайша, кеңірек модель қалыптасып жатыр: цифрлық құралдар мемлекеттік борышты, корпоративтік жобаларды және нақты активтерді қаржыландыру үшін пайдаланыла алады.

Құқықтық негіз қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр

Қазақстанда цифрлық қаржы активтерін шығару және айналымға түсіру үшін заңнамалық база поэтапты қалыптасты. Негізгі нормалар 2025 жылдың 1 ақпанынан бастап қолданысқа енді. KASE Ұлттық банкте ЦҚА платформасының операторы және цифрлық активтер сауда платформасының операторы ретінде есептік тіркеуден өткен алғашқы ұйым болды.

Бұл маңызды шарт: токендендіру реттелетін қаржы рыногінен тыс емес, қалыптасып келе жатқан ұлттық инфрақұрылым шеңберінде дамуда.

Жаңа модель үшін басты емтихан — Қаржыминінің 2027 жылдың бірінші тоқсанындағы облигация шығарылымы. Оның нәтижелері технологияның мемлекеттік қарыз алуға қызмет ете алатынын ғана емес, цифрлық инфрақұрылымның инвесторлар шеңберін кеңейтіп, экономиканы қаржыландыру үшін қосымша мүмкіндіктер жасайтынын да көрсетеді.Қазақстан токендендіруді жеке компаниялардың цифрлық қаржы активтері мен Ұлттық банктің қаржы құралдарында ғана емес, мемлекеттік борыш нарығында да қолдануға дайындалып жатыр. 2027 жылдың бірінші тоқсанында Ұлттық банк Қаржы министрлігімен бірлесіп, токенделген мемлекеттік облигациялар шығаруды жоспарлап отыр.

Бұл туралы 13 қарашада Алматыда өткен Қазақстан қаржыгерлерінің XIV конгресінде Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мәлімдеді.

Бұл — елдің цифрлық қаржы инфрақұрылымын дамытудың келесі кезеңі. Алайда технологиялық жаңалықтың экономикалық мәнін айқындайтын бірқатар сұрақ әлі де ашық күйінде қалып отыр. Олар: шығарылым көлемі, кірістілік, инвесторлар ауқымы және облигацияларды сатып алу шарттары.

Ұлттық банктің пилотынан Қаржы министрлігінің міндеттемелеріне дейін

Алғашқы практикалық сынақ 9 қарашада Қазақстан қор биржасында (KASE) өтті. Ұлттық банк жалпы номиналдық құны 50 млрд теңге болатын қысқа мерзімді ноталарды орналастырды. Оның 10 млрд теңгесі токенделген нысанда, қалған 40 млрд теңгесі дәстүрлі бағалы қағаздар түрінде шығарылды.

Бір шығарылымға кіретін ноталардың екі түрі бірдей баға шарттарымен қатар орналастырылды. Бүкіл шығарылым бойынша жиынтық сұраныс 70,2 млрд теңгеге жетіп, ұсыныстан 1,4 есе асып түсті. Токенделген бөлікке жеке сұраныс көлемі жарияланған жоқ.

Орташа өлшенген кірістілік жылдық 15,72% болды. Салыстыру үшін: орналастыру кезінде Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 15,75% еді.

Айырмашылық небәрі 0,03 пайыздық тармақты құрайды. Дәстүрлі және токенделген ноталар бірдей шарттармен орналастырылғандықтан, пилот цифрлық формат үшін жеке баға үстемесінің бар екенін көрсеткен жоқ. Оның басты нәтижесі — жаңа инфрақұрылымның қолданыстағы бағалы қағаздар нарығымен қатар жұмыс істей алатынын растау.

Бұл ретте екі қаржы құралын ажырата білу маңызды. Ноталарды Ұлттық банк шығарады және олар бойынша ұстаушылар алдындағы міндеттемелерді өзі орындайды. Ал болашақ мемлекеттік облигациялар Қаржы министрлігінің міндеттемелері болады. Демек, эмитент те, мемлекеттік борыш нарығындағы құрал да өзгереді.

Басты сұрақ: жаңа облигацияларды кім сатып ала алады?

Әзірге болашақ шығарылымның негізгі параметрлері жарияланған жоқ. Қаржы министрлігінің жоспарлары туралы хабарламаларда шығарылым көлемі, кірістілік, айналым мерзімі және инвесторлардың қатысу шарттары көрсетілмеген.

Негізгі экономикалық мәселе де осында.

Жаңа формат жеке инвесторлар мен резидент емес инвесторларды тарта ала ма? Әлде токенделген облигациялар бұрынғыдай банктерге, брокерлерге және ірі институционалдық инвесторларға арналған құрал болып қала ма?

Мемлекет үшін бұл жай ғана технологиялық таңдау емес. Инвесторлар ауқымының кеңеюі бюджетті қаржыландырудың қосымша көздерін қалыптастыруға, мемлекеттік бағалы қағаздарға сұранысты әртараптандыруға және капитал тартудың жаңа арналарын ашуға мүмкіндік беруі мүмкін.

Бизнес үшін реттелетін цифрлық қаржы активтері (ЦҚА) нарығының қалыптасуы цифрлық борыштық құралдар шығарып, биржалық инфрақұрылым арқылы қаржы тартуға жаңа мүмкіндіктер туғызады. Бірақ ол үшін активтердің айналымы, сақталуы, есеп айырысуы және инвесторлардың құқықтарын қорғау ережелері түсінікті болуы керек.

Solana, BitGo және мемлекеттік қаржы инфрақұрылымының тәуелсіздігі

KASE-тің технологиялық архитектурасына да назар аудару қажет. Биржа Solana блокчейнін пайдаланады, ал институционалдық сақтау инфрақұрылымы BitGo компаниясымен байланысты.

Алайда бұл компаниялардың Қаржы министрлігінің болашақ облигациялар шығарылымына қатысатыны әзірге расталған жоқ. Пилоттық жобаның технологиялық конфигурациясын келесі шығарылымға автоматты түрде телуге болмайды.

Мұнда тағы бір маңызды сұрақ туындайды: ашық блокчейн мемлекеттік қарыз инфрақұрылымында қандай рөл атқарады? Инвесторлардың құқықтары қайда есепке алынады, цифрлық активтерді сақтауға кім жауап береді және операциялардың үздіксіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Ұлттық банктің пилоты токенделген құралдардың дәстүрлі қаржы инфрақұрылымымен қатар жұмыс істей алатынын көрсетті. Бағалы қағаздарды ұстаушылардың құқықтары KASE платформасында есепке алынып, Бағалы қағаздардың орталық депозитарийінің тізілім жүйесінде де көрсетіледі. Клиринг пен есеп айырысуды KASE Клиринг орталығы жүзеге асырады.

Яғни блокчейн қолданыстағы қаржы нарығы жүйесін алмастырған жоқ, оған қосымша технологиялық деңгей ретінде енгізілді.

Токендендіру мемлекеттік борыш нарығынан да кеңейіп келеді

Мемлекеттік облигациялар — бұл бағыттың бір бөлігі ғана. Қазақстан нақты активтерді токендендіру жобаларын да әзірлеп жатыр.

Alatau City-де 2026 жылдың соңына дейін екі жобаны іске қосу жоспарланған: Iconic Tower көпфункционалды кешенін 50 млн долларға дейінгі сомаға және Birlik логистикалық орталығын 10 млн долларға дейінгі сомаға токендендіру. Тимур Сүлейменовтің мәлімдеуінше, екі жоба да KASE инфрақұрылымы арқылы жүзеге асырылуы тиіс.

Мемлекеттік облигациялардан айырмашылығы, бұл жерде нақты жылжымайтын мүлік пен логистикалық инфрақұрылым нысандарын қаржыландыруға капитал тарту туралы сөз болып отыр.

Осылайша, цифрлық құралдарды мемлекеттік борышты, корпоративтік жобаларды және нақты активтерді қаржыландыруда пайдалануға негізделген кеңірек модель қалыптасып келеді.

Құқықтық негіз қалыптасты

2026 жылғы 1 мамырдан бастап Қазақстанда цифрлық қаржы активтерін шығару және олардың айналымы бойынша заңнамалық база қолданысқа енгізілді. KASE Ұлттық банкте цифрлық қаржы активтері платформасының операторы және цифрлық активтер сауда платформасының операторы ретінде есептік тіркеуден өткен алғашқы ұйым болды.

Бұл маңызды шарт: токендендіру реттелмейтін ортада емес, ұлттық қаржы инфрақұрылымы аясында дамып келеді.

Жаңа модельдің негізгі сынағы — 2027 жылдың бірінші тоқсанында Қаржы министрлігінің облигацияларын шығару. Оның нәтижесі технологияның мемлекеттік қарыз алуға қызмет ете алатынын ғана емес, цифрлық инфрақұрылым инвесторлар ауқымын кеңейтіп, экономиканы қаржыландыруға қосымша мүмкіндіктер жасай алатынын да көрсетеді.

Похожие материалы

↑