SARECO: Қазақстан сирек жер металдарын өңдеудің келесі кезеңіне дайындалуда

Малавиден (Африканың оңтүстік-шығысындағы ел) жеткізілетін шикізат, Степногорск қаласындағы өңдеу және өнімнің бір бөлігін Францияда одан әрі бөлу. Қазақстандық SARECO кәсіпорнының айналасында халықаралық өндірістік тізбек қалыптасып келеді. Қазақстан үшін басты мәселе — қандай технологиялар, өндірістер мен кірістер ел ішінде қалатыны.

Lindian нені сатып алып жатыр?

2026 жылғы наурызда австралиялық Lindian Resources компаниясы қазақстандық RA Group компаниясымен бірлескен кәсіпорын құру жөнінде келісімге келді. Келісім бойынша Lindian SARECO үлесінің 51%-ын алуы тиіс еді. Заңдық, салықтық, техникалық және экологиялық тексерулерден кейін жоспарлар кеңейіп, тамызда компания кешенді толықтай, яғни 100% сатып алу туралы келісімге қол қойды.

Сатушыға қолма-қол ақшамен 20 млн АҚШ долларына дейін төлеу көзделген. Бұған қоса, RA Group компаниясына Lindian акциялары түрінде 15 млн АҚШ доллары және коммерциялық өндіріс жылдарына байланысты берілетін performance rights түрінде 7 млн АҚШ доллары көлемінде сыйақы қарастырылған. Осылайша, қосымша төлемдерді қоса алғанда, жалпы сома 42 млн АҚШ долларына дейін жетуі мүмкін.

Компания осындай жаңа нысанды салу құнын 500 млн австралиялық доллардан жоғары бағалайды. Бұл сомаларды тікелей салыстыруға болмайды. Дегенмен сатып алушының артықшылығы түсінікті: қолданыстағы инфрақұрылым мерзім мен бастапқы шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.

SARECO бастапқыда «Қазатомөнеркәсіп» пен Sumitomo компанияларының бірлескен жобасы ретінде құрылған. Lindian Малавидегі Kangankunde кен орнынан алынатын жылына шамамен 12 500 тонна монацит концентратын осы кәсіпорында өңдеуді жоспарлап отыр. Өңдеуді 2026 жылдың IV тоқсанында бастау көзделген. Алғашқы өнім — сирек жер элементтерінің аралас карбонаты. Оны одан әрі өңдеу қажет.

Келесі өңдеу кезеңі жобаланып жатыр

3 қыркүйекте Lindian француздық Carester компаниясымен келісімдер жасалғанын жариялады. Компания Tetra Tech Coffey компаниясымен бірге Степногорск қаласында сирек жер элементтерін бөлу қондырғысының техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеп жатыр. Қондырғының жобалық қуаты сирек жер элементтері оксидтерінің есебімен жылына 8 000 тоннаны құрайды. Негіздемені 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған. Бұл — жобада көрсетілген қуат; оның нақты өндіріс барысында расталуы қажет.

Жоспар бойынша Қазақстанда неодим мен празеодимнің жеке бөлінген оксидтері алынбақ. Олар қуатты тұрақты магниттер өндіруге қажетті шикізат болып саналады. Ал ауыр сирек жер элементтерінің аралас өнімі Францияның Лак қаласындағы Carester зауытында одан әрі өңдеуге жіберіледі.

Carester компаниясымен жасалған келісім ауыр сирек жер элементтерінің аралас өнімінің 70%-ын қамтиды. Келісімнің бастапқы мерзімі — 10 жыл. Оны әрқайсысы бес жылдан болатын екі кезеңге ұзарту мүмкіндігі қарастырылған.

Осылайша, Қазақстанның өндірістік тізбектегі рөлі айқындала түседі: күрделірек технологиялық операциялардың бір бөлігі Степногорскіде орындалуы мүмкін, ал қалған бөлігі шетелдік серіктестің өндірісінде жүзеге асады. Қол қойылған келісімдер дайын магниттер шығаратын зауыт салуды әзірге көздемейді. Сонымен қатар жоба Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі тарапынан стратегиялық маңызы бар жоба мәртебесін алған. Бұл — сирек жер металдарын ел аумағында терең өңдеуді дамытуға мемлекеттің мүдделі екенін көрсететін ресми белгі.

Мәлімделген 150 млн доллар нені білдіреді?

8 қазанда Interfax агенттігі Ақмола облысы әкімдігіне сілтеме жасап, Lindian құрылымына кіретін Silkway Metals компаниясының 2026–2028 жылдары 150 млн доллар инвестиция салу жоспары туралы хабарлады. Оның шамамен 50 млн доллары кәсіпорынды жаңғыртуға, ал 100 млн доллары жаңа қондырғыға бағытталмақ. Сондай-ақ 228 жұмыс орнын сақтау және қосымша жұмыс орындарын құру жоспарланған.

Бұл хабарламада жаңа қондырғы аралас карбонат өндіретін нысан ретінде сипатталған. Сондықтан 100 млн долларды Carester жобасындағы сирек жер элементтерін бөлу қондырғысының расталған бюджеті деп есептеуге әзірге негіз жоқ.

Бұл күмәнді күшейтетін тағы бір жайт бар: Lindian компаниясының мәлімдеуінше, бөлу қондырғысын қаржыландыру үшін компанияның өз ақша ағындары мен қолда бар өтімді қаражаты пайдаланылмақ. Қаржы жылының соңындағы жағдай бойынша компанияның қолында шамамен 125 млн австралиялық доллар көлемінде ақша қаражаты мен пайдаланылмаған кредиттік желілер болған.

Ашық күйінде қалған мәселелер

Кешен мен өнімді өткізуге бақылау Lindian компаниясына өтеді. RA Group австралиялық компанияның өзіндегі қаржы құралдары арқылы қатысу мүмкіндігіне ие болады. Қазақстанның алатын пайдасы жергілікті жұмыспен қамтуға, салық түсімдеріне, отандық жеткізушілердің қатысуына және технологияларды меңгеруге байланысты болады.

Өндірістік қалдықтардың құрамы, радионуклидтердің технологиялық ағындар арасында бөлінуі, қалдықтарды сақтау және оператордың ұзақ мерзімді жауапкершілігі туралы деректердің ашық болуы да қажет. Дайын өнімнің сипаттамалары бұл мәселелерге жауап бермейді.

Қазақстан үшін келесі маңызды қадамдар — сирек жер элементтерін бөлу жөніндегі негіздемені аяқтау, инвестициялық шешім қабылдау және құрылыс жұмыстарын бастау. Аралас материал өндіруден жеке бөлінген өнімдер шығаруға көшу Степногорскінің жаңа сирек жер металдарын өңдеу жүйесіне қаншалықты терең кірігетінін айқындайды.

Дереккөздер:

• Lindian Resources — SARECO кешенінің 100%-ын сатып алу туралы келісім, 2026 жылғы тамыз.

• Lindian Resources — Carester компаниясымен келісім, 2026 жылғы 3 қыркүйек.

• Interfax — жоба мен инвестициялар туралы хабарлама, 2026 жылғы 8 қазан.