Тоқаев ЖИ-ні реттеу бойынша жаһандық бастама ұсынды

Астанадағы AI & Digital Bridge-2026 форумында Қасым-Жомарт Тоқаев жаһандық бастама ұсынды: ол Дональд Трамптың бастамасымен жетекші американдық технологиялық компаниялар қол қойған Суперинтеллект туралы келісімді мүдделі елдер «мұқият талқылаудан кейін» жаһандық деңгейде қабылдай алатын үлгі ретінде қарастыруды ұсынды.

Келісімге модель әзірлеушілер — Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI — және ЖИ жүйелеріне арналған чиптердің ең ірі өндірушісі NVIDIA қосылды. Құжат бақылаудың төрт деңгейін көздейді: тәуекелдерді қадағалаудың ішкі механизмдері, осы механизмдерді тексеретін жеке топ, тәуелсіз сыртқы аудит және есептерді қабылдап, мәселелердің шешілуін қадағалайтын директорлар кеңесінің комитеті. Мақсат — мемлекеттің міндетті араласуынсыз әзірлеушілердің жауапкершілігін арттыру.

Осы сөзінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев перспективалы топтарды, әзірлемелерді және капиталды басқа юрисдикцияларға ығыстырып шығаруы мүмкін шектен тыс реттеуден сақтандырды.

Екі ұстаным бір логикаға құрылады: ЖИ-дің дамуы әзірлеушілердің жауапкершілігін және технологиялық кәсіпкерлікке қажетті жағдайларды талап етеді.

Қазақстан үшін мұның практикалық маңызы бар. Президенттің мәліметінше, 2025 жылы отандық IT-қызметтердің экспорты $1 млрд-тан асты, ал қазақстандық цифрлық шешімдер 100-ден астам елде қолданылуда. ЖИ-ге қойылатын келісілген халықаралық талаптар болашақта шетелдік нарықтарға шығуды жеңілдете алады, дегенмен американдық келісім мен қазақстандық бағдарламалық жасақтаманың экспорты арасында әзірге тікелей байланыс жоқ.

Келісім ерікті сипатта болғанымен, оның мәтіні уақыт өте келе шараларды заңнамада бекіткен жөн болуы мүмкін екенін болжайды. Жаһандық қолдану мүмкіндігі жеке халықаралық талқылауды талап етеді.

Өзін-өзі реттеу тетіктері — ішкі бақылау, тәуелсіз аудит және компания басшылығының жауапкершілігі — ЖИ бойынша болашақ халықаралық пактінің негізіне айнала алады.

Тоқаев қолдаған тәсіл елдерге талқылау үшін нақты негіз береді: тәуекелдерді тексеру, тәуелсіз аудит және компания басшылығының жауапкершілігі.

Дереккөздер: Ақорда, ТАСС, Al Jazeera.