10 маусымда Норвегия Ғылым академиясы Kavli Prize 2026 жүлдегерлерін жариялады — 3 бағыт бойынша $1 млн, 9 елден 10 ғалым. Астрофизика, нанонаука, нейроғылым.
🌌 Астрофизика
Василий Белокуров (Кембридж), Амина Хелми (Гронинген), Родриго Ибата (Страсбург) дәлелдеді: Құс жолы галактикасы өзінен-өзі қалыптаспаған — ол көрші ергежейлі галактикаларды жұтып, осылай өсіп отырды. Ғалымдар жұлдыздардың қозғалысынан осы көне соқтығысулардың «іздерін» тапты және бірігу тарихын қалпына келтірді. Қосымша нәтиже: жұлдыз ағындары галактикалық гало ішіндегі қара материяның таралуын зерттейтін жаңа құралға айналды.
🧠 Нейроғылым
Кристин Холт, Келси Мартин, Эрин Шуман, Освальд Стюард. Нейрондар ені 20 нанометрлік нүктелерде жалғасады — бұл адам шашынан 5000 есе жіңішке. Әдеттегі микроскоп ол жерге үңіле алмайды. Ғалымдар ақуызды жарық шығаратын маркерлермен белгілеп, нақты уақытта бақылауды үйренгенде анықтады: ақуыз жасуша денесінен тасымалданбайды, ол тікелей жалғасу нүктесінде синтезделеді. Бұл оқу мен жад механизмдері туралы түсінікті өзгертті және Альцгеймер ауруын зерттеуде жаңа бағыттар ашты.
⚡️ Сыйлықтың ең күтпеген бағыты — твистроника
Пабло Харильо-Эррера (MIT), Ева Й. Андрей (Рутгерс), Аллан Х. Макдональд (Техас университеті) — «твистроника саласын құрудағы негіздеуші үлесі үшін».
Графенді 2004 жылы ашқан — қалыңдығы бір атом ғана болатын, оған Нобель сыйлығы берілген материал. Оны түгел зерттеп шыққандай көрінген. Бірақ анықталды: графеннің екі қабатын алып, бірін екіншісіне қатысты 1,1°-қа бұраса, жеке қабатта болмаған асқын өткізгіштікті қоса, жаңа кванттық күйлер пайда болады. Жаңа материал емес — жаңа бұрыш. Сөзбе-сөз солай.
📌 Ерекше әсерлердің алғашқы байқалуы — Андрей зертханасында, 2009 жылы. «Сиқырлы бұрыш» твистроникаты физикадағы ең жылдам өсіп жатқан бағыттардың біріне айналдырды.
📌 Мұндай материалдарды зертханадан өндіріске шығару мүмкін болса, олардың әсері XX ғасырдың екінші жартысындағы жартылай өткізгіштердің әсерімен тең түсуі мүмкін.
Біздің көзқарас:
2026 жылғы үш сыйлықты бір идея біріктіреді: күрделі жүйелер бұрынғы модельдер болжағаннан мүлдем басқаша құрылған болып шықты. Галактика соқтығысулар туралы жадты сақтайды, нейрон ақуызды жергілікті деңгейде шығара алады, ал материалдың қасиетін атомдық қабаттарды жай бұрау арқылы өзгертуге болады. Кейде ғылыми революция жаңа объектіден емес, бұрыннан белгілі нәрсеге жаңа көзқарастан басталады.
Дереккөздер:
Kavli Prize 2026
MIT News
#KavliPrize #ғылым #твистроника #нейроғылым #астрофизика
Leave a Comment