AI-Sana: Қазақстан Орталық Азияда ЖИ-әлеуетін қалай арттырып жатыр

AI & Digital Bridge 2026 бағдарламасында «AI-Sana — трансформация драйвері: құзыреттіліктен ЖИ-өнімдерге дейін» сессиясы өтті. Осы бағдарламаның мәнін және қазіргі нәтижелерін жан-жақты қарастырдық.

AI-Sana — студенттер, магистранттар мен докторанттардың жасанды интеллект (ЖИ) дағдыларын дамытуға бағытталған акселерация бағдарламасы. Бағдарлама ЖИ-ді ұлттық экономикада қолдануға және технологиялық кәсіпкерлікті дамытуға басты назар аударады. DeepTech-стартаптар құру — бағдарламаның жеке бағыты болып табылады.

Мұнда маңыздысы — оқытудың ауқымлы деңгейде болуы ғана емес. AI-Sana базалық ЖИ-құзыреттіліктен жобалық жұмысқа, технологиялық кәсіпкерлікке және меншікті ЖИ-өнімдер жасауға дейінгі бірізді тізбек құрастырады.

Бағдарлама нәтижелерін ЖИ таралуының тәуелсіз көрсеткіштерімен және IT-экономиканың даму деректерімен салыстырғанда, Қазақстан өңірде елеулі ЖИ-әлеует қалыптастырғаны анық көрінеді. Енді бұл әлеует технологияларға, компанияларға және экспортқа қарай жылжу мүмкіндігін алып отыр.

AI-Sana-ның ауқымы қалыптасты

AI-Sana бағдарламасының бірінші кезеңі 2025 жылы 576 567 студентті қамтыды. Сонымен қатар жасанды интеллект (ЖИ) курстары бойынша 668 382 сертификат берілді. Сертификаттар саны қатысушылар санынан асып түседі, себебі бір адам бірнеше курсты аяқтай алады.

Қазіргі кезеңде бағдарлама ауқымлы деңгейде өсуде. Екі кезең ішінде AI-Sana бойынша 706 023 сертификат берілді. Екінші кезеңге 104 459 студент қатысты, олардың 67 264-і бағдарламаны сәтті аяқтады. Екінші кезеңдегі сертификаттар өсімі — 37 641 — оқуды сәтті аяқтағандар санынан аз. Екінші кезең сертификаттарының бір бөлігі әлі берілмеген немесе басқа есептік кезеңде ескерілген болуы мүмкін; дәл түсініктеме бағдарламаның ашық деректерінде келтірілмеген. Бағдарламаға еліміздің 20 өңірінен 106 жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымы қатысты.

AI-Sana ресми сайты сондай-ақ 27 тірек жоғары оқу орнын және университеттерде құрылған 211 стартапты көрсетеді. Бағдарламаның бұрынырақ деректерінде 75 жоғары оқу орнында 229 стартап көрсетілген болатын. Бұлар әртүрлі статистикалық кесінділер, сондықтан оларды бір санға біріктіру дұрыс емес.

Нәтижелер құрылымы басты жайтты көрсетеді: AI-Sana білім беру курсының шеңберінен шықты. Бағдарлама аясында бұқаралық ЖИ-құзыреттер, жобалық топтар және университеттік технологиялық кәсіпкерлік бір мезгілде қалыптасуда.

Білімнен — AI-өнімдерге қарай

Бағдарламаның екінші кезеңі оқудан практикалық жұмысқа көшуді көрсетіп отыр.

Студенттер 22 008 жобалық шешім дайындады, олардың 515-і сынақтан өтіп жатыр немесе енгізілуде. Бұл санат дайындықтың әртүрлі сатыларын — ішкі пилоттық жобалардан бастап тапсырыс берушінің нақты пайдалануына дейін — біріктіреді, жарияланған деректер оларды бөлмейді. Осы әзірлемелердің бір бөлігі AI & Digital Bridge 2026 көрмесінде ұсынылды. Олардың қатарында роботтандырылған платформалар, дрондар, төрт аяқты роботтар және қолданбалы міндеттерді шешуге арналған цифрлық сервистер бар.

Бұл AI-экожүйесінің дамуындағы маңызды кезең.

Жасанды интеллектті базалық меңгеру мен толыққанды технологиялық бизнес арасында ұзақ тізбек жатыр: жоба, прототип, MVP, сынақ, алғашқы тапсырыс беруші, инвестиция, ауқымлы деңгейде өсу және жаңа нарықтарға шығу.

AI-Sana осы тізбектің алғашқы буындарын қалыптастырды.

Алайда 515 шешімді автоматты түрде коммерциялық өнім деп есептеуге болмайды: жарияланған деректер олардың табысы, клиенттер саны немесе тартылған инвестициялар бойынша бірыңғай көрсеткіш бермейді.

Қазақстанда AI пайдалану деңгейі жоғары

Келесі сұрақ — қалыптасқан адами капитал елдегі жасанды интеллекттің (ЖИ) нақты таралуымен қаншалықты үйлесетіні.

Мұнда тәуелсіз көрсеткіш бар — Microsoft AI Diffusion. Ол 15–64 жас аралығындағы адамдардың генеративті AI өнімдерін пайдалану үлесін өлшейді.

2026 жылдың II тоқсанында Қазақстандың көрсеткіші 16,9% болды. Microsoft деректер жариялайтын өңір елдері арасында (Түрікменстан таңдамаға кірмейді) бұл ең жоғары көрсеткіш:

🔹 Қазақстан — 16,9%

🔹 Қырғызстан — 10,0%

🔹 Өзбекстан — 7,6%

🔹 Тәжікстан — 6,3%

🔹 әлемдік көрсеткіш — 18,8%

Осылайша, Қазақстан осы деректер жиынтығында Орталық Азия елдері арасында ең жоғары көрсеткішке ие және әлемдік деңгейден небәрі 1,9 пайыздық тармаққа төмен тұр.

Фактіні себеп-салдардан бөліп қарау маңызды.

Microsoft AI пайдалануды өлшейді, бірақ нақты білім беру бағдарламаларының әсерін анықтамайды. Оның үстіне, Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы алшақтық AI-Sana-ның қазіргі кезеңіне дейін де болған: 2025 жылдың бірінші жартысында көрсеткіштер 12,7% және 5,7% құраса, 2026 жылдың II тоқсанында — 16,9% және 7,6% болды. Осы кезеңдегі салыстырмалы өсім екі елде де жақын деңгейде — шамамен 1,33 есе.

Сондықтан Microsoft деректері AI-Sana-ның әсерін дәлелдемейді. Ол басқа маңызды жайтты көрсетеді: Қазақстанда AI таралуы бұрыннан жоғары, ал AI-Sana осы ортаға мамандар мен кәсіпкерлік топтарды даярлауды ауқымлы деңгейде қосады.

Мемлекеттің ЖИ-ге дайындығы да өзгеруде

Тағы бір тәуелсіз көрсеткіш — Oxford Insights-тің Government AI Readiness Index.

Қазақстан бір жылда 2024 жылғы 76-орыннан 2025 жылы 60-орынға көтерілді. Өзбекстан дәл осы кезеңде 70-орыннан 62-орынға жылжыды.

Яғни Қазақстан өз позициясын айтарлықтай жақсартты, дегенмен 2025 жылғы нұсқада Өзбекстанмен алшақтық шағын күйінде қалды — екі позиция ғана.

Бұл өңірдегі AI бәсекелестігінің бір фактормен анықталмайтынын көрсетеді. Адами капиталмен қатар инфрақұрылым, мемлекеттік дайындық, зерттеулер, кәсіпкерлік орта және әзірлемелерді экономикалық нәтижеге айналдыру қабілеті де маңызды.

Экономикалық база қалыптасуда

Қазақстанда қазірдің өзінде өсіп келе жатқан IT-экономика бар. Жаңа AI-компаниялар толқыны осы экономикаға ауқымлы деңгейде ене алады.

Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Ұлттық банкке сілтеме жасап жариялаған деректер бойынша, Қазақстанның IT-қызметтер экспорты 2024 жылы $690,7 млн, ал 2025 жылы $1,142 млрд құрады. Осылайша, $1 млрд межесінен 2025 жыл қорытындысы бойынша-ақ асып түсті.

Қазақстандық IT-шешімдер 110-нан астам елге экспортталады. Astana Hub резиденттерінің экспорты 2025 жылы $633 млн-ға жетті.

Өзбекстанда IT Park резиденттері 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында $392,5 млн экспорт, 1 050-нен астам экспорттаушы және 102 елмен жұмыс туралы хабарлады. Бұл көрсеткіштер IT Park резиденттеріне ғана қатысты, сондықтан оларды Қазақстандың жалпыұлттық IT-экспортымен тікелей салыстыруға болмайды.

Алайда біздің тақырып үшін маңыздысы — факттің өзі: Қазақстанда экспорттық IT-инфрақұрылым және жаңа AI-компаниялар шыға алатын халықаралық нарық қазірдің өзінде бар.

AI-Sana түпкілікті нені қалыптастырды

Көрсеткіштерді біріктірсек, бұл жай ғана білім беру бағдарламасы емес, қалыптасып келе жатқан тізбек екені көрінеді:

AI-құзыреттілік → қолданбалы оқыту → жобалық шешімдер → университеттік стартаптар → тестілеу және енгізу → технологиялық бизнес → экспорт.

Бірінші буын қазірдің өзінде ұлттық ауқымда: жүздеген мың студент AI-оқытудан өтті.

Келесі буындар да қалыптасып жатыр: 22 008 жобалық шешім, тестілеу мен енгізу сатысындағы 515 шешім, 211 университеттік стартап.

Дәл осы жиынтық Қазақстанның AI-негізін құрайды. Ол адами капиталдан, кәсіпкерлік командалардан, қолданбалы жобалардан және қолда бар IT-экспорттық базадан бір мезгілде қалыптасады.

AI-негіз қазірдің өзінде қаланды

AI-Sana Қазақстан үшін AI-адами капитал мен технологиялық кәсіпкерлікте ауқымды деңгейде негіз қалыптастырды.

Енді келесі кезең басталады — осы негізді технологияларға, компанияларға және экспортқа ауқымлы деңгейде айналдыру.

Алғашқы нәтижелер де пісіп жетілуде: жүздеген жоба тестілеу мен енгізу сатысына жетті, университеттерде AI-стартаптар құрылуда, ал Қазақстанда жаңа технологиялық компанияларға халықаралық нарық бере алатын экспорттық IT-экожүйе бар.

Келесі қадам — жинақталған білім мен дайындалған командаларды Орталық Азияда ауқымлы деңгейде өсіп, халықаралық нарықтарға шыға алатын меншікті AI-әзірлемелерге, технологиялық компаниялар мен өнімдерге айналдыру.

Осылайша AI-құзыреттіліктің жаппай қалыптасуы келесі кезеңнің — Қазақстанның Орталық Азиядағы технологиялық бәсекеге қабілеттілігін қалыптастырудың негізіне айналып отыр.