Хун Ван — Филдс медалін алған тұңғыш қытайлық әйел. Бір университет түлектері жарты ғасыр бойы шешілмеген Какей гипотезасын қалай жапты?

Подготовлено RD media

Филадельфияда өткен Халықаралық математиктер конгресінде 2026 жылғы Филдс медалінің иегерлері жарияланды. 2007 жылы Пекин университетін бітірген Хун Ван сыйлықтың 90 жылдық тарихындағы үшінші әйел лауреат атанды — Марьям Мирзахани (2014) мен Марина Вязовскадан (2022) кейін. Ол — бұл беделді марапатқа ие болған тұңғыш қытайлық. Медальді оның курстасы Юй Дэн де иеленді: сыйлық тарихында бір университеттің екі түлегі бір жылда медаль алғаны алғаш рет тіркелді.

📌 Нәтиже қандай?

Хун Ван (NYU, IHES) мен Джошуа Зал Какей жиынтықтарының өлшемі туралы үш өлшемді гипотезаны дәлелдеп шықты. Ұзындығы бірлік кесіндіні 360 градусқа айналдыру туралы есепті жапон математигі Сōити Какея 1917 жылы қойған, оны Абрам Безикович 1920 жылдары-ақ шешкен болатын. Ал Ван мен Зал шешкен мәселе — осындай жиынтықтардың өлшемі туралы сұрақ — мүлде басқа: оны 1971 жылы британдық математик Рой Дэвис көтерген, ал 1990 жылдардың басында Жан Бурган қазіргі тұжырымын бекіткен. Дәл осы гипотезаны математиктер жарты ғасырдай назарда ұстады; Ван мен Залға дейін нәтиже тек 1 және 2 өлшем үшін ғана дәлелденген еді.

📌 Бұл ғылым үшін нені білдіреді?

Какей жиынтықтарының өлшемі туралы гипотеза — сигналдарды өңдеу әдістері, өлшем теориясы және деректерді қысу алгоритмдері (compressed sensing), соның ішінде МРТ-да қолданылатын гармоникалық талдаудың бір бөлігі. Ван мен Залдың нақты дәлелдемесі — таза теорияның нәтижесі: оның тікелей практикалық қолданысы әзірге жоқ және жақын жылдары пайда болуы да екіталай. Дегенмен математиканың бұл саласы дәл осылай жұмыс істейді: іргелі аппарат инженерлік қолданысқа дейін ондаған жыл бұрын жасалады — гармоникалық талдаудың криптография мен сигналдарды өңдеуде бұрын да осылай болғанындай.

📌 Басқа лауреаттар

• Джон Пардон (АҚШ, Стоуни-Брук) — симплектикалық геометрия, 20 жыл бойы ашық тұрған МНОП гипотезасын дәлелдеді
• Джейкоб Цимерман (Канада, Торонто) — арифметикалық геометрия, Ходж гипотезасымен байланысты жұмыстары үшін (Мыңжылдық есептерінің жетеуінің бірі)

📌 Күтпеген жағдай

13 шілдеде ICM 2026 сайтының API-індегі ақау салдарынан лауреаттардың есімі ресми рәсімге дейін жарияланып кетті. Желіде скриншоттар тарап, сайт істен шықты, алайда басты интрига сол сәтте-ақ жойылды.

💻 Біздің көзқарас

Филдс медалін жекелеген генийлер емес, ғылыми мектептер мен ондаған жылдық табандылық жеңіп алады. Хун Ванға бұған жарты ғасыр кетті.

Дереккөздер:

• Quanta Magazine
• Simons Foundation
• NYU Mathematics
• International Mathematical Union