Константин Аушев (KPMG): ЖИ-дің толық құнын бағалау әлі де қиын

13 қыркүйекте REAL DIGITAL KPMG Tech Report 2026 зерттеуін талдады. Аймақтық сауалнамаға Орталық Азия мен Кавказдың 70-тен астам компаниясы қатысты. 53%-ы жасанды интеллектті (ЖИ) өлшенетін нәтижемен өнеркәсіптік пайдалануда қолданатынын мәлімдеді.

Жарияланымнан кейін біз KPMG-нің Кавказ бен Орталық Азиядағы технологиялық практика жетекшісі, серіктес Константин Аушевке сұрақтар жолдадық. Бұл көрсеткіштің артында не тұр? Компаниялар ЖИ экономикасы мен тәуекелдерін қалай бағалайды? Оның жауаптарының негізгі тұстарын ұсынамыз.

ОСЫ 53% НАҚТЫ НЕНІ ЕНГІЗДІ

Аушевтің түсіндіруінше, сауалнаманы тәуелсіз үшінші тарап ұйым жүргізген, сондықтан респонденттер нақты қандай шешімдерді меңзегенін KPMG анық анықтай алмайды.

Оның бағалауынша, ЖИ-ді басқару тетіктерінің, инвестиция қайтарымын жүйелі өлшеудің және ресми ЖИ стратегияларының сирек кездесуі сөз жекелеген шешімдер туралы болғанын болжауға негіз береді.

Аушев жекелеген енгізу мен нағыз трансформация арасындағы шекараны бизнес-модельдің өзгеруімен байланыстырады — ЖИ-сіз мүмкін болмайтын кіріс көздері пайда болғанда. Оның мысалдарының бірі — өндірілетін техникамен бірге жеткізілетін жазылым негізіндегі ЖИ қызметтері. Мұндайда табыс қаржылық көрсеткіштермен және тәуекел көрсеткіштерімен расталуы тиіс.

ТЫЙЫМДАР БАҚЫЛАУ МӘСЕЛЕСІН ШЕШПЕЙДІ

Аушев екі шектен шығатын жағдайды сипаттайды: компаниялар не ішкі қорғалған контурдағы тар модельдер жинағынан басқа ЖИ қолдануға тыйым салуға тырысады, не оны бақылай алмайтынын мойындайды.

Оның бақылауынша, екі жағдайда да Shadow AI өсіп келеді — қызметкерлердің корпоративтік бақылаудан тыс ЖИ-ді жасырын пайдалануы.

Сарапшы тәуекелдер арасынан бөліп көрсетеді:

«Бірінші орынға мен ЖИ қателері мен сапасыз деректер салдарынан қабылданған қате шешімдер мен әрекеттер тәуекелін қояр едім.»

Маңыздылығы бойынша екінші орынға ол реттеушілік тәуекелді қояды, ЖИ жұмысының нәтижелерін түсіндіре алу және оны басқару тетіктерінің қажеттілігіне назар аударады.

ЖИ ЭКОНОМИКАСЫНА ЖАСЫРЫН ШЫҒЫНДАР КІРЕДІ

Аушевтің айтуынша, зерттеулерге сәйкес, компаниялардың көпшілігі нақты экономикалық әсерді есептеудің қиындығын мойындайды.

Лицензиялар, жүйелер және есептеу жабдығы — шығындардың көрінетін бөлігі. Көпжылдық көкжиектегі иелену құнына қызметкерлерді оқыту, ішкі құжаттар мен білім базаларын жаңарту, инфрақұрылым амортизациясы, ұйымдастырушылық өзгерістер, деректерді дайындау, қауіпсіздік және реттеушілік талаптарды сақтау да кіреді.

Күтілетін пайдамен де мәселе бар:

«"Кірістік" бөлік бойынша көпшілік дәстүрлі түрде әлеуетті (және іс жүзінде жиі қол жеткізілмейтін) ЕТҚ қысқаруына, оқыс жағдайлар санының азаюына сүйенеді, ал кіріс өсіміне және сапа жақсаруына емес.»

ЕТҚ — еңбекақы төлеу қоры.

Аушев нәтижені бағалау үшін инвестициялардың қайтарымын сапалық көрсеткіштермен ұштастыруды ұсынады.

Сонымен қатар ол ЖИ (жасанды интеллект) арқасында табыс тапқан мысалдар келтіреді: банктердегі берешекті тиімдірек өндіріп алу, ЖИ жаттығу бағдарламалары бар спортзалдардың клиент саны артуы, стоматологияда сапарды кенеттен болдырмаған кезде кресло тоқтап тұру уақытының қысқаруы. Бұл кейстердің нақты көрсеткіштері жауаптарда ашылмаған.

БІЗДІҢ КӨЗҚАРАСЫМЫЗ

Енгізу көрсеткіші — бастапқы нүкте. Бизнес үшін келесі қадам — қандай нәтиже өзгергенін, бұл өзгеріс қанша тұрғанын және барлық шығын мен тәуекелді ескергеннен кейін әсер сақталатынын анықтау.

Сөйлесу барысында Константин Аушевпен REAL DIGITAL үшін жеке материал жасауға келісімге келдік — ЖИ көмегімен әзірлеу Қазақстанның IT нарығын қалай өзгертетіні туралы. Компаниялар нені өз бетінше әзірлеуі керек, қашан сыртқы жеткізушілерге жүгінген жөн және код жазылғаннан кейін қандай шығындар туындайды? Жалғасын келесі аптада жариялауды жоспарлап отырмыз.

Дереккөздер: Константин Аушевтің REAL DIGITAL үшін жазбаша жауаптары.

13 қыркүйектегі KPMG Tech Report 2026 талдауы: https://www.realdigital.kz/kz/kz-kpmg-ai-ortalyq-aziya-kavkaz-2026/