Ой — жаңа актив: капитал неге BCI-ге ағылды

Ми ісігін алып тастау операциясы кезінде Джасаун Найтқа уақытша нейроинтерфейс орнатылды. Ол оянғаннан кейін тек ми сигналдарын пайдаланып, курсорды басқарды және ойын ойнады.

Мұндай оқиғалар бүгінде инвестициялық сигналға айналып келеді. PitchBook мәліметінше, BCI саласындағы компаниялар 2026 жылы $1 млрд-тан астам тартты. Алдыңғы төрт жылда жалпы көлем шамамен $1,56 млрд құрады.

BCI ондаған жылдардан бері бар. Бірақ бірнеше фактор тек қазір бір мезгілде тоғысты: нақты пациенттердегі нәтижелер, электродтар мен хирургияның жетілуі, сондай-ақ ЖИ (жасанды интеллект). Қазіргі BCI — нейроэлектродтар, signal processing, ЖИ-модельдер және команданы орындайтын құрылғыдан тұратын байланыс.

Үш техникалық бағыт бар:

🔹 инвазивті имплантаттар — сигнал ең жақсы, бірақ хирургия қажет

🔹 бетіне орналасқан электродтар — аралық шешім

🔹 тамырлар арқылы кіру — бас сүйекті ашпайды, инвесторлары Гейтс пен Безос

Neuralink $1,3 млрд-тан астам тартты, бірақ инвестициялық тарих бұдан кеңірек — түрлі ойыншылар түрлі тәсілдерге бет алды.

АҚШ, Еуропа және Қытай: үш түрлі модель

АҚШ венчурлық капитал, университет ғылымы, клиникалық инфрақұрылым және FDA-мен жұмыс тәжірибесінің қосындысы арқасында елеулі басымдыққа ие болды. Еуропа фундаменталды нейроғылым, инженерия және медициналық технологиялар саласында мықты. Көрнекті ойыншылар қатарында — CorTec, ONWARD Medical және InBrain. Бірақ еуропалық компаниялар капитал нарығының бытыраңқылығы мен медициналық өтеу жүйелерінің күрделілігіне тап болады. Мысалы, неміс CorTec компаниясы өз технологиясының клиникалық сынақтарын АҚШ-та бастады.

Қытай өзгеше модель құрып жатыр. Нейроинтерфейстер мемлекеттің стратегиялық технологиялық бағыттарының қатарына кірді. Мақсат — 2030 жылға дейін әлемдік деңгейдегі бірнеше компания қалыптастыру. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Қытайдың нейротехнологиялар саласына — BCI-ден кеңірек категорияға — 60 мәміле аясында $962,5 млн бағытталды, ал NeuroXess пен StairMed компаниялары имплантация жасауды бастап та қойды. Клиникалық зерттеулерге қатыса алатын үлкен халық санаты мен мемлекеттік қолдау Қытайға саланың дамуында өзіндік жол қалыптастыруға мүмкіндік беруде.

Алғашқы нағыз нарық — тұтынушылық емес

Инвесторлар үшін ең маңызды жайт: жаппай нарыққа дейін әлі алыс. Бүгінде BCI үшін ең шынайы нарық — медицина. БАС және басқа ауыр қозғалыс бұзылыстары бар адамдарда коммуникацияны қалпына келтіру. Мүгедек арбаларды басқару. Инсульттан кейінгі науқастарға арналған интерфейстер. Нейропротездеу.

Ерекше қызықты бағыт — екі бағытты интерфейстер. Әдеттегі BCI миының ниетін оқуға тырысады. Екі бағытты интерфейс келесі қадам жасайды: миыдан ақпарат алады және оны кері жібереді. Ми стимуляциясы медицинада ондаған жылдар қолданылып келеді — мысалы, Паркинсон ауруындағы терең стимуляция. Жаңа бағыт — оқу мен стимуляцияны AI-декодтаумен бір контурға тұйықтау. Мысалы, жүйе қозғалыс ниетін оқи отырып, жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерін бір мезгілде стимуляциялай алады. Бионикалық протездер үшін бұл екі мәселені бірден шешу мүмкіндігін білдіреді: басқару және сезіну. Қазіргі протездер күрделі қозғалыстарды орындай алады, бірақ табиғи кері байланыс негізгі шектеулердің бірі болып қалуда. Миыдан команда алатын әрі оған тактильді ақпарат беретін протез адамның физикалық әлеммен өзара әрекеттесу принципін өзгертеді.

Ал жаппай нарық ше?

Инвестициялық тезис пен нақты жағдай арасындағы ең үлкен қашықтық осы жерден басталады. Компьютерді ойымен басқару — мүмкін. Күрделі ниеттерді жылдар бойы сенімді декодтау — әлдеқайда қиын. Мұны операциясыз жасау — тіпті қиынырақ. Ал технологияны жаппай тұтынушылық өнімге айналдыру әлі дәлелденуі керек.

Сондықтан «құрылғыны кисаң болды, бүкіл цифрлық өмірді ой күшімен басқарасың» деген сценарий әзірге болашақ болып қала береді. Оған арналған қалыптасқан нарық жоқ. Бірақ инвесторларға бұл сценарийді күту міндетті емес. Медициналық нарық алғашқы коммерциялық кіру нүктесін қазірдің өзінде құрып жатыр. Ал одан кейін әлдеқайда үлкен категория — human-computer interface пайда болуы мүмкін.

Ең құнды ресурс имплант емес болуы мүмкін

BCI-дің hardware-дің өзінен де маңыздырақ болуы мүмкін тағы бір ерекшелігі бар. Нейродеректер. Бүгінде цифрлық платформалар біздің нені іздейтінімізді, сатып алатынымызды, көретінімізді және кімге жазатынымызды біледі. BCI мұнымен қатар мүлдем басқа деңгейдегі ақпарат қосуы мүмкін: адамның нені жасамақ ниетте екенін. Бұл түбегейлі басқа деректер класы.

Егер жүйе ниетті тұрақты декодтауды үйренсе, әлі толық жауабы жоқ сұрақ туындайды: ми деректері кімге тиесілі? Адамға ма? Имплант өндірушісіне ме? Медициналық мекемеге ме? AI-модельді әзірлеген компанияға ма? Әлде емдеу ақысын төлеген адамға ма?

Имплант орнатылған адамдар саны әлі миллиондармен емес, жүздермен өлшенеді, сондықтан ережелерді қалыптастыру терезесі әлі ашық. Мүмкін, BCI төңірегіндегі ең маңызды инвестициялық оқиға осы. Себебі нейроинтерфейстердің болашақ құны олардың миды қаншалықты жақсы оқитынымен ғана емес, алатын ақпаратын кім бақылайтынымен де анықталуы мүмкін.

Бүгін BCI — медициналық технология. Ертең ол адам мен компьютердің жаңа интерфейсіне айналуы мүмкін. Ал онымен бірге бүгін ештеңемен салыстыру қиын жаңа деректер класы пайда болады.

Біз ақшаны, деректерді және зияткерлік меншікті актив деп санауға үйренгенбіз. Мүмкін, келесі актив біздің ниеттеріміз туралы ақпараттың өзі болар.