ЖИ цифрландыру құнын өзгертуде: есептеу инфрақұрылымының өсуі қаншаға түседі

Дайындаған: RD analytics

Gartner болжамы бойынша, 2026 жылы ЖИ-ге жұмсалатын әлемдік шығындар $2,7 трлн-ға жетеді, жылдық өсім 49,5% құрайды. Бұл сомаға инфрақұрылым, бағдарламалар, қызметтер және киберқауіпсіздік кіреді. Бұл шығындар технологиялық саланың өсуіндегі негізгі факторлардың біріне айналып келеді. Бірақ бұл өсімнің онша байқалмайтын жағы бар: жаңа есептеу инфрақұрылымын салу корпоративтік компьютерлерден смартфондарға дейінгі қарапайым электроникаға қажетті компоненттердің бағасын көтереді.

Серверлерге, үдеткіштерге және жоғары жылдамдықты жадқа сұраныс бір мезгілде өсуде. Микроэлектроника өндірушілері қуаттарды ең сұранысқа ие компоненттерге қайта бөліп жатыр. Ал қарапайым электроника нарығы жекелеген бөлшектердің тапшылығына және шығындардың өсуіне тап болуда.

Мұнда парадокс туындайды: өнімділікті арттырып, шығындарды төмендетуге арналған технологиялар ауқымды деңгейде енгізілу кезеңінде цифрлық инфрақұрылымның бір бөлігін қымбаттата алады.

ЖИ қарапайым электроникамен бәсекелесуге кіріскенде

2026 жылдың ақпанында TrendForce сегіз ірі бұлттық компанияның — Google, Amazon, Meta, Microsoft, Oracle, Tencent, Alibaba және Baidu — жылдық жиынтық күрделі шығындарын $710 млрд-тан астам деп бағалады. Бұл 2025 жылмен салыстырғанда шамамен 61%-ға көп. Бұл инвестиция өсімінің едәуір бөлігі ЖИ инфрақұрылымын кеңейтумен байланысты, дегенмен жалпы көрсеткішке басқа күрделі салымдар да кіреді.

Деректер орталықтарына тек есептеу процессорлары ғана қажет емес. Олар орасан көп жад көлемін тұтынады, деректерді сақтау жүйелерін, желілік жабдықты, электрмен жабдықтауды және салқындатуды пайдаланады. Сұраныстың өсуі технологиялық тізбектің бірнеше буынына әсер етуде, бұл әсіресе жад нарығында айқын көрінеді.

ЖИ үдеткіштері жоғары жылдамдықты HBM жадын пайдаланады. Ол тігінен жалғанған микросхема қабаттарынан тұрады және есептеу процессорының қасына орналастырылып, деректерді жоғары жылдамдықпен беруді қамтамасыз етеді. Серверлер сонымен қатар үлкен көлемде қарапайым DRAM жедел жадын және SSD сияқты ұзақ мерзімді сақтау жинақтаушыларын тұтынады.

Смартфондар мен компьютерлерде жадтың басқа конфигурациялары қолданылады, бірақ барлық бұл құрылғылар жартылай өткізгіш өндірушілерінің жаһандық саласына тәуелді.

IDC талдауы бойынша, ЖИ жүйелеріне арналған жадқа сұраныстың өсуі өндірушілерді көбірек қуат пен инвестицияны корпоративтік шешімдерге бағыттауға итермелейді. Осы кезде тұтынушылық электроникаға арналған компоненттер ұсынысы баяу өсуде.

Бұл сервер чиптері смартфон чиптерімен бірдей желілерде өндіріледі дегенді білдірмейді: технологиялық процестер әртүрлі. Дегенмен өндірістік ресурстар, инвестициялық бюджеттер және өндірісті кеңейту мүмкіндіктері шектеулі. Сондықтан ЖИ тарапынан келетін сұраныс нарықтың басқа сегменттеріне арналған компоненттердің ұсынысы мен құнына әсер ете алады.

Инвестиция өсімі сатып алушыларға қалай әсер етеді

12 қазанда Counterpoint Research мәлімдеді: 2026 жылдың III тоқсанында смартфондардың әлемдік жеткізілімі жыл сайынғы көрсеткішпен салыстырғанда 20%-ға қысқарды. Бұл — 2012 жылдан бергі ең әлсіз үшінші тоқсан. Компания бағалауынша, жад құнының өсуі мен жеткізу шектеулері өндірушілерді жеткізу көлемін қысқартуға, бағаны көтеруге және ассортиментті қайта қарауға мәжбүрледі. Есепте жекелеген нарықтардағы сұранысқа әсер еткен басқа да факторлар жоққа шығарылмайды.

Компьютер нарығында жағдай ұқсас. IDC деректері бойынша, III тоқсанда ДК жеткізілімі 20,1%-ға қысқарып, 62,7 млн құрылғыға жетті. Gartner өз әдістемесі бойынша төмендеуді 22,4%-ға, яғни 55,4 млн-ға бағалады. Бұл көрсеткіштерді қосуға немесе орташалауға болмайды: зерттеу компаниялары ДК санатын есептеудің әртүрлі әдістемелерін қолданады.

Дегенмен құлдырауды толықтай жасанды интеллектпен (ЖИ) түсіндіруге болмайды. ДК нарығына алдын ала сатып алулар да бірден әсер етті: өндірушілер мен дистрибьюторлар баға өсуін күтіп, қорларын алдын ала ұлғайтты. Әдетте жылдың екінші жартысына тиесілі сұраныстың бір бөлігі ертерек кезеңге ауысты. Қосымша қысымды жоғары бағалар мен ұсыныс шектеулері тудырды.

Смартфондарда да баға өсуі байқалады. Counterpoint Research деректері бойынша, III тоқсанда жад құнының өсуі құрылғылардың өзіндік құнын едәуір арттырды. Өндірушілер бюджеттік модельдерге сақтықпен қарай бастады және сатудың пайдалылығына көбірек мән беруде.

Арзан құрылғыларда шығын өсімін өз маржасы есебінен өтеу мүмкіндігі аз. Өндірушілер бағаны көтере алады, сипаттамаларды қысқарта алады немесе жекелеген модельдерді желіден алып тастай алады. Нәтижесінде сатып алушының таңдауы да өзгереді: қолжетімді конфигурациялар азаяды, ал техниканы жаңарту қымбаттайды.

Бұл серпін жалпы АТ шығындарының құрылымында да көрінеді.

Сала экономикасы біркелкі өзгермейді

АТ шығындарының болжамдарында да айырмашылық байқалады. Gartner-дің шілдедегі бағалауы бойынша, 2026 жылы деректер орталығы жүйелеріне әлемдік шығындар 62,5%-ға өсіп, $822 млрд-қа жетеді, ал құрылғыларға жұмсалатын шығындар 9,8%-ға өсіп, $868 млрд-ты құрайды.

Бірінші санатқа тек ЖИ жабдығы ғана емес, деректер орталықтарының жалпы инфрақұрылымы кіреді. Соған қарамастан, инвестициялардың ауқымды деңгейі технологиялық нарықтың басымдықтары қаншалықты жылдам өзгеріп жатқанын көрсетеді.

Құрылғыларға жұмсалатын шығындардың ақшалай өсуі жеткізілімнің дана санында құлдырауына қайшы келмейді: компоненттердің қымбаттауы салдарынан техниканың орташа бағасы сату көлемінің физикалық қысқаруынан жылдамырақ өсуде.

Сұранысқа ие компоненттерді жеткізушілер табыс пен пайдалылықты арттыру мүмкіндігіне ие болуда. Дайын техника өндірушілері неғұрлым күрделі міндетпен бетпе-бет келеді: өзіндік құн өскен жағдайда құрылғылардың бағасы мен сипаттамаларын сақтап қалу.

Сонымен қатар жекелеген компаниялардың табысы өсуі бүкіл жад секторының бірдей ұтатынын білдірмейді. Қаржылық нәтижелер өнім құрылымына, келісімшарттарға, өндіріс көлеміне және қуатты ұлғайтуға жұмсалған шығындарға байланысты.

Нарық неге тез жауап бере алмайды

Тапшылық жағдайында көрінетін шешім — өндірісті ұлғайту. Бірақ микроэлектроникада бұл процесс жылдарға созылады. Жаңа зауыттар орасан зор инвестицияларды, күрделі жабдықты, дайындалған мамандарды және тұрақты инфрақұрылымды талап етеді. Іске қосылғаннан кейін де өндіріс көлемі жобалық деңгейге біртіндеп жетеді.

TrendForce-тің 30 қыркүйектегі бағалауы бойынша, 2026 жылдың IV тоқсанында әдеттегі DRAM-ға келісімшарттық бағалар алдыңғы тоқсанмен салыстырғанда 10–15%-ға, ал NAND Flash-қа — 15–20%-ға өсуі мүмкін.

Бұл — өндірушілер мен тапсырысшылар арасындағы келісімшарттар бойынша компонент бағаларының болжамы, дайын электрониканың емес. Компьютер немесе смартфон дәл сол пайызға қымбаттауға міндетті емес: оның өзіндік құнына процессор, экран, корпус, логистика және басқа да шығындар кіреді.

TrendForce өндірушілердің серверлік шешімдерге басымдық беруін жалғастырып жатқанын, ал ЖИ инфрақұрылымынан келетін сұраныстың жад бағасын қолдап отырғанын көрсетеді. Сонымен қатар нарық тұрақты тапшылыққа мәжбүр емес: жаңа қуаттар, сұраныстың өзгеруі және технологиялық шешімдер теңгерімді өзгерте алады.

Дегенмен өткен жылғы бағаларға жылдам оралуды күтпеу керек. IDC компьютер сатып алушылары үшін жекелеген акциялар мен уақытша жеңілдікті жоққа шығармайды, бірақ бағалар бір жыл бұрынғы деңгейден айтарлықтай жоғары қалатынын ескертеді.

Бизнес үшін бұл не білдіреді

Техника бағасының өсуі құрылғылар паркін жаңарту экономикасын өзгертіп отыр. Компаниялар бюджетті ұлғайту, сатып алынатын жабдықтың сипаттамаларын төмендету немесе қолданыстағы құрылғылардың пайдалану мерзімін ұзарту арасында таңдау жасауға мәжбүр.

Соңғы нұсқа әрқашан тиімді бола бермейді. Сатып алуда үнемдеу өнімділік жоғалтуға, қызмет көрсету шығындарына және ақпараттық қауіпсіздік тәуекелдеріне айналуы мүмкін — әсіресе бағдарламалық жасақтаманың қолдауы тоқтатылған жағдайда.

Сондықтан шешім иелену құнының толық көрсеткішіне негізделуі тиіс: сатып алу бағасы, өнімділік, қызмет көрсету, қауіпсіздік және күтілетін пайдалану мерзімі. Жаңа құрылғының құнын ғана емес, ескі құрылғыны одан әрі пайдалану бағасын да бағалаған жөн.

Қазақстан үшін бұл мәселе ерекше практикалық маңызға ие. Жергілікті ұйымдар компьютерлік техника мен компоненттердің едәуір бөлігін сыртқы нарықтардан сатып алады. Әлемдік бағаның өсуі сатып алу шығындарының артуы қаупін тудырады, бірақ Қазақстандағы нақты бағалар валюта бағамына, логистикаға, дистрибьютерлердің қорларына және сатушылар арасындағы бәсекеге де байланысты.

Жадтың тапшылығының Қазақстандағы электроника бағасына қосқан үлесін нақты өлшеуге мүмкіндік беретін жеке деректер бұл материалда жоқ. Сондықтан әлемдік болжамдарды жергілікті нарыққа тікелей көшіру дұрыс болмас еді.

Технологиялық прогресс өтудің құнын жоққа шығармайды

Жасанды интеллектке (ЖИ) инвестициялар еңбек өнімділігін арттыруға, жаңа өнімдер жасауға және жекелеген процестердегі шығындарды төмендетуге қабілетті. Бірақ пайда автоматты түрде және нарық қатысушыларының барлығына бірдей уақытта туындамайды.

ЖИ инфрақұрылымын құру кезеңінде жабдық пен компоненттерге сұраныс өсіп отыр. Бұл кейбір өндірушілер үшін мүмкіндік тудырады, ал басқалары үшін шығындарды арттырады. Салдарының бір бөлігі қарапайым қызметкерлер мен пайдаланушылар жұмыс істейтін құрылғылардың құнынан көрінеді.

ЖИ-дің экономикалық әсерін тек инвестиция көлемі, деректер орталықтарының саны немесе модельдердің өнімділігі бойынша бағалау жеткіліксіз. Қалған сандық экономика жұмыс істеп тұрған инфрақұрылымның құнын да ескеру қажет.

ЖИ өнімділігі — бағалаудың жалғыз критерийі емес. Оны енгізудің пайдасы мен шығыны қалай бөлінетіні де маңызды. Егер инвестициялардың өсуі негізгі сандық инфрақұрылымдың құнын арттырса, компаниялар мен мемлекетке мұны цифрландыруды жоспарлау кезінде ескеруге тура келеді.

Дайындаған: RD analytics

Источники

1. Gartner — Прогноз мировых расходов на ИИ в 2026 году

2. TrendForce — Капитальные расходы восьми крупнейших облачных компаний

3. IDC — Дефицит памяти и его влияние на рынки смартфонов и ПК

4. Counterpoint Research — Поставки смартфонов в III квартале 2026 года

5. IDC — Поставки ПК в III квартале 2026 года

6. Gartner — Прогноз мировых расходов на ИТ в 2026 году

7. TrendForce — Прогноз контрактных цен на память в IV квартале 2026 года