Мектепте телефон азайды. Оқушылар үшін не өзгерді?

Смартфондарға тыйым салу мектептегі қолданысты азайтады. Бұл үлгерімге, сабақтан тыс экран уақытына және оқушылардың көңіл-күйіне әсер ете ме — бөлек мәселе. Фландрия мен АҚШ-тағы алғашқы ауқымды деңгейдегі зерттеулер қарама-қайшы жауап береді.

Мектепте азаяды — мектептен тыс көбейеді

2024 жылдың соңында Фландрия билігі мектептерде смартфондарға тыйым салуды жариялады, ол 2025 жылдың қыркүйегінен бастап күшіне енді. Гент университетінің зерттеушілері 20 орта мектеп оқушысының сауалнама нәтижелерін тыйым салынғанға дейін және кейін салыстырды, бірдей оқу жылындағы оқушыларды сәйкестендірді. Сауалнамаға шамамен 3500 жасөспірім қатысты.

Мектепте болу кезінде жасөспірімдер смартфонды айтарлықтай аз қолданатын болды. Алайда мектептен тыс уақытты қоса алғанда, күн бойғы жалпы қолданыс бұрынғыдай қалды. Зерттеушілердің түсіндіруінше, оқушылар сабақтан кейін телефонға қолжетімділіктің азаюын өтеп алды. Сауалнамаға қатысқандардың 62%-ы кейде смартфонды жасырын қолданатынын мойындады.

Зерттеушілер сабаққа қатысу деңгейінің жақсарғанын анықтаған жоқ. Оқушылар сәл көбірек алаңдайтынын, смартфонды проблемалы түрде қолданатынын және кибербуллинг деңгейінің біршама жоғарылағанын хабарлады. Авторлар айырмашылықтардың шағын екенін атап өтеді. Тыйымға дейінгі және кейінгі көрсеткіштерді салыстырудың өзі әр өзгерісті нақ осы шектеудің тудырғанын дәлелдей алмайды.

АҚШ-та әсер уақыт өте келе өзгерді

Стэнфорд, Дьюк, Пенсильвания және Мичиган университеттерінің зерттеушілер тобы Yondr құлыпталатын қаптарын енгізген америкалық мектептерді зерттеді. Оқушылар мектеп күні бойы телефонды қолдана алмауы үшін оны осындай қапқа салады. Жұмыс АҚШ Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының — NBER — сериясында жарияланды.

Талдау 2019–2026 жылдардағы деректер бойынша осындай қап енгізген шамамен 4600 мектепті қамтыды. Мектептегі телефон қолданысы едәуір азайды — GPS деректері мен мұғалімдердің есептері шамамен 80%-ға төмендеуді көрсетеді. Дегенмен тест нәтижелеріне орташа әсер нөлге жақын болды: смартфонға қолжетімділіктің азаюы үлгерімнің байқарлықтай жалпы өсуімен қатар жүрмеді. Жоғары сыныптарда математика бойынша шағын жақсару, орта сыныптарда жалпы көрсеткіштердің жеңіл төмендеуі байқалды.

Басқа нәтижелер бақылау мерзіміне байланысты болды. Қап енгізілгеннен кейінгі бірінші жылы тәртіп бұзушылықтар көбейді; оқушылардың субъективті көңіл-күйінің нашарлау белгілері де байқалды. Келесі жылдары тәртіптік әсер бәсеңдеді, ал көңіл-күйге әсер бағалары оң мәнге ауысты. Сондықтан шектеу енгізілгеннен кейінгі алғашқы айлар оның ұзақ мерзімді әсерін көрсетпеуі мүмкін.

Тыйымды қолдау артып келеді

Education Week трекерінің мәліметінше, кемінде 39 АҚШ штаты мен Колумбия округі мектеп округтерінен телефон қолданысына тыйым салуды немесе оны шектеуді талап етеді. Ережелер әртүрлі: бүкіл ел үшін бірыңғай тыйым жоқ.

2026 жылдың мамыр-маусым айларында өткізіліп, шілдеде жарияланған Pew Research Center сауалнамасына сәйкес, сабақта телефонға тыйым салуды америкалық ересектердің 77%-ы қолдайды — бұл 2024 жылмен салыстырғанда тоғыз пайыздық тармаққа көп. Толық, «қоңыраудан қоңырауға дейінгі» тыйымды респонденттердің 48%-ы қолдайды: алғаш рет қолдаушылар қарсы болғандардан көп.

Бұл мектептер мен ата-аналар үшін нені білдіреді

Екі зерттеуде де шектеулер мектептегі смартфон қолданысының азаюымен қатар жүрді. Алайда бұл нәтиженің өзі күн бойғы телефон уақытының қысқарғанын, үлгерімнің артқанын немесе көңіл-күйдің жақсарғанын білдірмейді.

Шектеудің мақсаты нақты нені өлшеу керектігін анықтайды. Сабаққа назар үшін — оқу нәтижелерінің динамикасы. Балалардың амандығы үшін — көңіл-күй мен құрдастарымен қарым-қатынас, әрі ұзақ мерзімді перспективада.

Деректер бір ғана тыйымның барлық көрсеткішті жақсартуға жеткілікті екенін уәде етуге мүмкіндік бермейді. Бірақ шектеулерді толығымен пайдасыз деп санауға болмайды. Нақты ереже қандай міндетті шешетінін түсініп, оның нақты салдарын бағалаған жөн.

Ақпарат көздері

• Гент университеті / Belga — [belganewsagency.eu](https://www.belganewsagency.eu/press-releases/36862/despite-being-banned-at-school-teenagers-spend-just-as-long-on-smartphones)

• NBER Working Paper 35132 — [nber.org](https://www.nber.org/papers/w35132)

• Стэнфорд педагогика мектебі — [ed.stanford.edu](https://ed.stanford.edu/news/national-study-school-cell-phone-bans-shows-benefits-are-not-immediate)

• Pew Research Center (2026 шілде) — [pewresearch.org](https://www.pewresearch.org/short-reads/2026/07/29/more-americans-now-support-than-oppose-all-day-school-cellphone-bans)

• Education Week — [edweek.org](https://www.edweek.org/technology/which-states-ban-or-restrict-cellphones-in-schools/2024/06)