Сіздің орныңызға ЖИ саудаласады. Оған қандай шешімдерді сеніп тапсыруға болады?

Сіздің орныңызға ЖИ саудаласады. Оған қандай шешімдерді сеніп тапсыруға болады?

Сіз жеткізушімен келіссөз жүргізуді ЖИ-ге тапсырдыңыз делік. Агент жеңілдік алып, тапсырысты растады. Бірақ төмен бағаға қол жеткізу үшін ол толық алдын ала төлем жасауға және тауарды екі айдан кейін жеткізуге келісті. Формалды түрде тапсырма орындалды. Бірақ мұндай мәміле сізге қолайлы ма?

Бұл мысал автономды ЖИ-агенттердің негізгі мәселелерінің бірін көрсетеді. Олар пайдаланушының атынан келіссөз жүргізіп, шешім қабылдай алады. Алайда агент тапсырманы сәтті орындағанымен, алынған нәтиже адамның немесе компанияның нақты мүдделеріне сәйкес келмеуі мүмкін.

2026 жылғы 18 қазанда Financial Times басылымы Anthropic компаниясының ЖИ көмегімен келіссөз жүргізу ережелерін әзірлеу мәселесі бойынша заң фирмаларымен кеңесіп жатқанын хабарлады. Компания өзге қатысушылардың да жеке мүдделері бар жағдайда агенттер пайдаланушылардың мүдделерін қалай қорғауы керектігін зерттеп жатыр.

Project Deal: ЖИ нақты мәмілелер жасай бастағанда

2025 жылғы желтоқсанда Anthropic Project Deal экспериментін өткізді. Оның нәтижелері 2026 жылғы 24 сәуірде жарияланды. Компания 69 қызметкерге арналған ішкі сауда алаңын ұйымдастырды. Олардың ЖИ-агенттері жеке заттарды сатып алу және сату жөнінде келіссөз жүргізді.

Эксперимент бірдей қатысушылармен төрт параллель нұсқада өткізілді. Негізгі, нақты мәмілелер жасалған кезеңде агенттер жалпы сомасы 4 000 АҚШ долларынан асатын 186 мәміле жасасты. Келіссөздер аяқталғаннан кейін қызметкерлер нақты тауарлармен алмасты. Адамдар келіссөздерге араласпады және мәмілелер жасалғанға дейін оларды мақұлдамады.

Зерттеудің басқа кезеңдері әртүрлі модельдердің нәтижелерін салыстыруға мүмкіндік берді. Claude жүйесінің сол кездегі қуаттырақ Opus 4.5 моделі негізіндегі агент жеңілірек Haiku 4.5 моделіне қарағанда тиімдірек шарттарға қол жеткізді. Сонымен бірге әлсіздеу модельді пайдаланған қатысушылар өз агенттерінің объективті көрсеткіштер бойынша ұтылып қалғанын іс жүзінде байқамады.

Демек, адам келіссөз нәтижесіне риза болуы мүмкін, бірақ оның агенті бұдан да жақсы шарттарға қол жеткізе алатынын білмеуі ықтимал. Project Deal — еріктілер қатысқан шағын ішкі эксперимент. Сондықтан оның нәтижелерін коммерциялық келіссөздердің барлығына бірдей қолдануға болмайды.

Дереккөз: Anthropic, Project Deal.

Project Swap: негізгі мәселе — пайдаланушының мүдделерін түсіну

2026 жылдың жазында Anthropic екінші эксперимент — Project Swap жобасын өткізді. Оның нәтижелері 24 қыркүйекте жарияланды. Негізгі қорытынды: келіссөз тиімділігі агенттің сауда алаңындағы әрекеттеріне де, өзі өкілдік ететін адамның мүдделерін қаншалықты жақсы түсінетініне де байланысты.

Экспериментке Anthropic компаниясының алты кеңсесінен 201 қызметкер қатысты. Әрқайсысы бергісі келетін бір кітабын әкеліп, ЖИ-агентіне оны басқа кітапқа айырбастауды тапсырды. Келіссөздер алдында Claude қатысушымен оның кітап оқуға қатысты талғамы туралы қысқаша әңгімелесті.

Бес минуттық әңгімеден кейін модель екі кітаптың қайсысын адам көбірек ұнататынын салыстырулардың 61%-ында дұрыс анықтады. Кездейсоқ таңдау жағдайында бұл көрсеткіш 50% болар еді.

Зерттеушілердің бағалауынша, сауда алаңындағы нәтиженің күткендегіден төмен болуына негізінен қатысушылар туралы ақпараттың жеткіліксіздігі себеп болған. Агенттердің саудаласу тәсілдерінің ықпалы бұдан әлдеқайда аз болды.

Яғни агент келіссөзді жақсы жүргізгенімен, пайдаланушының қалауы туралы толық емес ақпаратқа сүйеніп шешім қабылдауы мүмкін. Егер оған қандай шарттардың маңызды екені айтылмаса, ол мәміле таңдағанда бұл талаптарды сенімді түрде ескере алмайды.

Қайталама зерттеу кезеңдері тағы бір жайтты көрсетті: модельді таңдау нәтижеге агентке берілетін нұсқауларды өзгертуден гөрі көбірек әсер етті. Демек, бастапқы модельдің мүмкіндіктерін тек тапсырманы дұрыс тұжырымдау арқылы толықтыру мүмкін емес.

Бұл бизнес үшін маңызды қорытынды. Сатып алу бөлімінің маманы үшін бағаның төмен болуы ғана емес, жеткізу мерзімі, сапа, кепілдік және төлем шарттары да маңызды. Егер агентке тек мақсатты баға айтылса, ол тапсырманы формалды орындау үшін басқа талаптарды құрбан етуі мүмкін.

Дереккөз: Anthropic, Project Swap.

ЖИ-ге қандай өкілеттіктер беруге болады?

Компаниялар келіссөз жүргізуді агентке тапсырмас бұрын төрт мәселені нақтылауы керек.

1. Келіссөздің мақсаты. Қандай көрсеткіштер басымдыққа ие және олардың арасындағы қайшылықтарды қалай шешу керек? Мысалы, бағаны төмендету үшін жеткізу мерзімін қаншалықты ұзартуға болады?

2. Өкілеттіктердің шегі. Агент қандай жеңілдіктерге өз бетінше келісе алады? Ол жеткізу мерзімін, техникалық сипаттаманы, төлем тәртібін немесе алдын ала төлем мөлшерін өзгерте ала ма?

3. Құпиялылық. Бюджет, шекті баға және ішкі шектеулер туралы қандай ақпаратты екінші тарапқа ашуға болмайды?

4. Нәтижені бақылау. Агент қандай жағдайда мәмілені өз бетінше аяқтай алады, ал қай кезде адаммен келісуі керек?

Мысалы, сатып алу агентіне мынадай тапсырма беруге болады:

«Жеңілдікке қол жеткіз, техникалық сипаттаманы және төлемді кейінге қалдыру шартын сақта. Толық алдын ала төлемге келіспе. Егер жеткізуші осы шарттарды өзгертуді талап етсе, келіссөзді тоқтатып, ұсынысты мақұлдауым үшін маған жібер».

Мұндай тапсырма мақсатты да, шектеулерді де белгілейді. Нәтижені тек жеңілдік мөлшерімен емес, бірнеше нақты өлшем бойынша бағалауға мүмкіндік береді.

Автономдылықтан нәтижеге жауапкершілікке дейін

ЖИ-агенттер дамыған сайын компаниялар қандай келіссөздерді толық автоматтандыруға болатынын, ал қайсысында адамның бақылауы қажет екенін шешуі керек. Автономдылық агентке шексіз өкілеттік беру керек дегенді білдірмейді.

Anthropic эксперименттері нәтижеге кемінде екі фактор әсер ететінін көрсетеді: модельдің мүмкіндіктері және пайдаланушының мақсаттары туралы ақпараттың сапасы. Қуаттырақ модель тиімді шарттарға қол жеткізуі мүмкін. Алайда табыстың өлшемдері толық анықталмаса, мұндай модельдің өзі компания мүдделерін сенімді түрде қорғай алмайды.

Сондықтан ЖИ-агенттерді енгізу үшін қолайлы модельді таңдау ғана жеткіліксіз. Шешім қабылдау ережелерін де нақтылау қажет. Компаниялар тиімді мәміленің не екенін, қандай тәуекелдерге жол берілетінін және шешім қай кезде адамға берілуі керектігін алдын ала анықтауы тиіс.

Бәсекелік артықшылық тапсырманы нақты тұжырымдай білуге, өкілеттіктердің шегін белгілеуге және нәтижені тексеруге байланысты. Қуаттырақ модельге қол жеткізудің өзі жеткіліксіз.

Тиімді мәміле — бизнес мүдделеріне сай келетін шарттар. Баға — сол шарттардың біреуі ғана.

• * *

Қосымша оқыңыз: Кондратьевтің алтыншы технологиялық толқыны — «Технологиялық толқындар» сериясының № 0 жазбасы.

https://www.realdigital.kz/ru/shestaya-tehnologicheskaya-volna-kondratyev/

Дереккөздер

1. Financial Times. Anthropic turns to lawyers to help AI agents strike deals. 2026 жылғы 18 қазан.

https://www.ft.com/content/f7c26ac0-f5f2-443a-86b2-39d62f7920a9

2. Anthropic. Project Deal: Our Claude-Run Marketplace Experiment. 2026 жылғы 24 сәуір.

https://www.anthropic.com/features/project-deal

3. Anthropic. Project Swap: What happens when agents trade for us? 2026 жылғы 24 қыркүйек.

https://www.anthropic.com/research/project-swap