Модельдер теориясынан қаржы тұрақтылығына дейін: қазақстандық математиктер туралы серияның финалы

RD media дайындаған · «Математикалық код» арнайы жобасы · 5/5 бөлім

Серияның бесінші әрі қорытынды жазбасы — тек математикамен айналысып қана қоймай, жүйе құрған адамдар туралы: университеттер, ғылыми мектептер, білім беру саясаты және технологиялық жобалар. Ұлттық тестілеу орталығының директорынан Лион профессорына дейін, Семейдегі университеттің алғашқы проректорынан Наукоград үйлестірушісіне дейін.

🔬 Төленді Ғарифұлы Мұстафин (1942–1994)

НМУ түлегі (1965), физика-математика ғылымдарының докторы (1990). Қазақстандық математикалық логика мектебінің негізін салушылардың бірі — академик А.Д. Таймановтың шәкірті. 24 жасында Мәскеудегі Халықаралық математиктер конгресінде баяндама жасады (1966). ҚарМУ-да алғашқы проблемалық математика зертханасын құрды, кейін ҚР ҰҒА Қолданбалы математика институтын басқарды. Қазақстандағы модельдер теориясының алғашқы зерттеушілерінің бірі. ҚарМУ кафедрасы 1995 жылдан оның есімін иеленеді.

📊 Кәли Сейілбекұлы Әбдиев (1956 ж.т.)

Киров атындағы ҚазМУ түлегі, ғылым кандидаты әрі докторы. Математика оқытушысынан Ұлттық тестілеу орталығының директорына (2010–2016) және Статистика агенттігінің төрағасына (2003–2006) дейінгі жолдан өтті. Қазақ тіліндегі бағдарламалау бойынша алғашқы оқулықтардың авторы — «BASIC бағдарламалау тілі» (1990) және «Алгоритмдеу негіздері» (1993). Бүгінде — «Тұран» университеті Білім беруді ақпараттандыру ҒЗИ директоры. «Құрмет» орденімен марапатталған (2005).

🎓 Мұрат Кәдесұлы Орынханов (1952 ж.т.)

Новосибирск мемлекеттік университетінің түлегі. Физика-математика ғылымдарының докторы (2001), профессор, ҚР Инженерлік академиясының академигі. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да ассистенттен проректорға дейін жұмыс істеді. 2011–2013 жылдары — Қазақстанның білім және ғылым вице-министрі, жоғары оқу орындарының кредиттік оқыту жүйесіне көшуіне және Болон білім кеңістігіне кірігуіне қатысты. «Бұрыс емес аймақтардағы сұйықтық ағынын сандық зерттеу» кітабының авторы. Қазір — Президент жанындағы Ұлттық мемлекеттік саясат мектебі директорының орынбасары.

🌍 Нұрлан Слямханұлы Дайырбеков (1960 ж.т.)

НМУ түлегі (1983), физика-математика ғылымдарының докторы (1995). Макс Планк атындағы Математика институтында (Германия), Вашингтон университетінде (АҚШ) жұмыс істеді, McGill University-де (Канада) дәріс берді. Бүгінде — Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ ҒБО директоры және Математика институтының бас ғылыми қызметкері. Оның Эрдёш саны — 4, бұл әлемнің жетекші математиктерімен байланысын көрсетеді. Негізгі зерттеу салалары: геометриялық талдау, квазирегулярлық бейнелеулер және риман көпбейнелері.

🏛️ Болат Майжанұлы Әукенов (НМУ, 1980)

Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1988), доцент. «Семей» мемлекеттік университетінің алғашқы проректоры (1996–2004) — кейін Шәкәрім атындағы СемМУ, ал бүгінде Alikhan Bokeikhan University атанған университеттің қалыптасуына қатысты. 2004 жылдан кейін бизнес құрылымдарда жұмыс істеп, кейін академиялық ортаға оралды. Бүгінде — ақпараттық-техникалық ғылымдар кафедрасының аға оқытушысы, ақпараттық қауіпсіздік бойынша ғылыми жарияланымдардың авторы.

💼 Ерулан Төлендіұлы Мұстафин (1973 ж.т., Қарағанды)

Төленді Мұстафиннің ұлы. Қолданбалы математика магистрі (НМУ, 1995), математика PhD-і (Université Lyon 1, 2003). Францияда және Канадада (Lyon 1, McGill, UQAM) дәріс берді. Journal of Symbolic Logic және Journal of Algebra басылымдарында жарияланды. 2011 жылдан Қазақстанның қаржы секторында жұмыс істейді. 2017–2022 жылдары — ҚР Ұлттық Банкінің Қаржы тұрақтылығы департаменті директорының орынбасары. Бүгінде — Tansar Capital инвестициялық компаниясының басқарушы директоры және TG Global Ltd компаниясының CEO-сы. Ғылыми әулеттің үлгісі: іргелі математикадан — математикалық ойлауды қаржы мен экономикада қолдануға.

🚀 Ерлан Төлеуұлы Салтықов (1967 ж.т., Балқаш)

НМУ, механика-математика факультетінің түлегі (1992). «Самұрық-Қазына» АҚ ғылыми-технологиялық бастамалар орталығының жетекшісі, кейін «Алматыгенплан» ҒЗИ ғылым жөніндегі директоры болды. Бүгінде — ғылыми-технологиялық қаланы құруға бағытталған «Academ Alatau» Наукоград жобасының үйлестірушісі.

Біздің көзқарас

Бұл жетеу — буындар қимасы. Орынханов (1952) мансабын қазақстандық математика мектебі қалыптасқан кезеңде бастады. Ерулан Мұстафин (1973) толық халықаралық ғылыми ортада өсті. Олардың арасында — жиырма жыл және математикалық мектептердің географиясы: Киров атындағы ҚазМУ, ММУ, НМУ, Бөкетов атындағы ҚарМУ. Әрқайсысы Германия, АҚШ, Канада мен Францияның университеттерінде жұмыс істеген, ғылыми зертханалар құрған, білім беруді реформалаған және математикалық ойлауды экономика мен технологиялық жобаларда қолданған математик буындарын қалыптастырды.

Серия аяқталды. Бірақ математикалық дәстүр жалғасуда.

Барлық дерек ашық дереккөздерден.

#Математика #Ғылым #Қазақстан #НМУ #ҚазҰУ #ҚарМУ #ҰҒА #Білім

«Математикалық код» арнайы жобасы — барлық бөлімдер

1. Неге Hard Skills — стратегиялық инвестиция

2. Атланттар мен әдіскерлер: математика мектебіміз неге сүйенеді

3. Биліктің математикалық коды: теңдеулерден басқаруға

4. Бастауынан бүгінгі күнге дейін: мектепті қалаған математиктер

5. Модельдер теориясынан қаржы тұрақтылығына дейін (серия финалы) — оқып отырсыз