Цифрландыру, жаңа жолдар және өсіп келе жатқан қарыз: ҚТЖ Гонконг биржасына арналған құжаттарда нені ашты

Дайындаған: RD media

Қысқаша: REAL DIGITAL ҚТЖ-ның HKEX үшін дайындаған проспектісін зерттеді: төрт цифрлық жүйе, ИТ-капиталдық шығындардың 7 есе өсуі және IPO алдындағы 4,1 трлн теңге қарыз.

REAL DIGITAL HKEX сайтында жарияланған ҚТЖ-ның 785 беттік Application Proof құжатын зерттеді. Болашақ орналастырудан түсетін қаражатты пайдаланудың бірінші бағыты ретінде цифрлық инфрақұрылым көрсетілген. Бірақ құжат күрделірек көрініс береді: ауқымды инвестициялық бағдарлама, қарыздың өсуі, айналым капиталының тапшылығы және ескірген ИТ-жүйелерді жаңғырту қажеттілігі.

ҚТЖ бағалы қағаздарды бір мезгілде үш алаңда — Астанада, Лондонда және Гонконгта — орналастыруға дайындалып жатыр. «Самрұқ-Қазына» болжамды IPO Лондон және Гонконг қор биржаларында, сондай-ақ Қазақстанның жергілікті биржасында үштік листингті көздейтінін ресми түрде хабарлаған болатын.

Орналастыру мерзімдері бірнеше рет өзгерді. 2026 жылдың мамырында көлік министрі Нұрлан Сауранбаев қолайсыз нарықтық конъюнктураға байланысты IPO-ны 2027 жылдың бірінші тоқсанына ауыстыру туралы хабарлады. Бірнеше күннен кейін «Самрұқ-Қазына» мақсат әлі де 2026 жылы орналастыру болып қалатынын мәлімдеді. Алайда шілдеде International Railway Journal халықаралық салалық басылымы үштік листингті 2027 жылдың бірінші тоқсанында өткізу жоспарлары туралы қайта хабарлады.

Осы уақытта компанияның орналастыруға дайындығы жалғасуда. 2026 жылдың 30 маусымында Гонконг қор биржасының сайтында ҚТЖ-ның Application Proof құжаты — 785 PDF-беттен тұратын листингке арналған жоба құжат — пайда болды. HKEX бұл құжаттың толық емес екенін, елеулі өзгеруі мүмкін екенін және компанияның орналастыруды түпкілікті өткізетініне кепілдік бермейтінін жеке атап өтеді.

Біз құжаттың негізгі бөлімдерін зерттедік: Business Overview, Industry Overview, Future Plans, Risk Factors және Financial Information.

ҚТЖ өзін инвесторларға қалай таныстырады

Құжатта ҚТЖ өзін Қазақстанның ұлттық көлік-логистикалық операторы деп атайды. Топ магистральдық теміржол желісін, жүк және жолаушылар тасымалдарын, порттарды, құрғақ порттарды, терминалдар мен мультимодальды логистиканы басқарады.

Бизнестің негізі жүк тасымалдары болып қала береді. 2025 жылы олар 2,463 трлн теңге әкелді — бұл топтың шоғырландырылған табысы мен басқа кірістерінің 89,3%-ы. Жүк айналымы 2024 жылғы 261,7 млрд тонна-километрден 2025 жылы 288,8 млрд-ға дейін өсті.

Инвестициялық баяндау Қазақстанның географиясы төңірегінде құрылған. ҚТЖ өз желісін елдің өндірістік орталықтарын Қытаймен, Орталық Азиямен, Ресеймен, Каспий өңірімен және Еуропамен байланыстыратын негізгі құрлықтық көлік бағыты ретінде сипаттайды.

REAL DIGITAL қорытындысы: халықаралық инвесторларға жәй теміржол емес, еуразиялық көлік дәліздерінің операторы ұсынылып отыр.

Орналастырудан түскен қаражат қайда бағытталады

Application Proof-та болашақ түсімдерді пайдаланудың төрт бағыты көрсетілген:

• цифрлық теміржол инфрақұрылымы;
• Бахты — Аягөз желісінің құрылысы;
• пайыздық қарыздың бір бөлігін өтеу;
• айналым капиталы және жалпыкорпоративтік мақсаттар.

Нақты сомалар, бөлу пайыздары және тартылатын қаражаттың жалпы көлемі жоба құжатта [REDACTED] белгісімен жабылған.

Сондықтан цифрландыру қаражаттың басым бөлігін алады деп тұжырымдауға болмайды. Құжат тек цифрлық инфрақұрылымның бағыттар тізімінде бірінші тұрғанын растайды.

Цифрлық теміржолға не кіреді

ҚТЖ тартылған қаражаттың бір бөлігін төрт негізгі жүйеге бағыттауды жоспарлап отыр.

Smart Locomotive локомотив паркі мен депоны бақылау және басқаруға арналған. Компания диспетчерлеу тиімділігі мен желі жұмысының сенімділігін арттыруды көздейді.

Smart Station станциялық операцияларды бақылау мен басқаруды қамтамасыз етуі тиіс.

LTE-R — Қазақстанның магистральдық теміржол инфрақұрылымы бойынша цифрлық сымсыз желі. Ол локомотивтер, диспетчерлік орталықтар, автоматтандыру жүйелері мен басқа объектілер арасында деректерді нақты уақыт режимінде беруі тиіс.

LTE-R желісінің үстіне Radio Block Centre негізінде қозғалыс интервалын басқару жүйесін құру жоспарлануда. Құжатта ол дәстүрлі сигналдарды радиобайланыспен алмастыратын, қозғалысты қауіпсізірек, тиімдірек және тығызырақ ететін цифрлық сигнал беру жүйесі ретінде сипатталған.

REAL DIGITAL қорытындысы: сөз бірнеше бөлек ИТ-жобалар туралы емес. ҚТЖ теміржолды басқарудың ортақ коммуникациялық және бағдарламалық қабатын құруды жоспарлап отыр.

Сонымен қатар құжат Smart Locomotive мен Smart Station-ды жасанды интеллект жүйелері деп атамайды. Бұл жобалардың жеткізушілері, бюджеттері, мерзімдері мен техникалық архитектурасы да ашылмаған.

Цифрландыру проспектідегі төрт жүйеден кеңірек

Business Overview бөлімі ҚТЖ-ның цифрлық бағдарламасын Use of Proceeds блогынан бөлек сипаттайды — және басқа жобалар тізімін атайды.

Компания 2025 жылдың екінші жартысында BTS Digital жүргізген ИТ-ландшафт және киберқауіпсіздік аудитінен кейін 2026–2030 жылдарға арналған ИТ-стратегия әзірледі. Құжатта стратегияның мәртебесі қарама-қайшы сипатталған: тәуекелдер бөлімінде жаңартылған стратегия жоба түрінде бар және Директорлар кеңесінің қарауын қоса алғанда, ішкі келісуден өтіп жатыр делінеді. Бизнес-модель бөлімінде 2026–2030 жылдарға арналған стратегия Басқарма тарапынан бекітілген делінеді.

Осы стратегияның флагман жобаларына желі бойынша вагон ағынын басқаруды автоматтандыратын АСОУП жүйесін ауыстыру; қозғалыстың вариантты және стандартты кестелерін цифрлық дайындауға арналған «Алатау» аппараттық-бағдарламалық кешені; және жол жұмыстарын жоспарлау мен бақылауға арналған, жасанды интеллект технологияларына негізделген Smart Diagnostics жүйесі жатады.

Бұл тізім Use of Proceeds блогындағы төрт жүйемен сәйкес келмейді. Сонымен қатар құжатта тікелей жасанды интеллектке негізделген деп аталатын жалғыз жүйе — Smart Diagnostics.

Цифрлық құралдардың бір бөлігі жай жоспарланып қана қоймай, қазірдің өзінде жұмыс істеп тұр. ҚТЖ дизель локомотивтерінің бір бөлігінде trip optimizer жүйесін пайдаланады — ол жол профилін, пойыз құрамын және жылдамдық шектеулерін ескере отырып, басқаруды автоматтандырады және отын шығынын азайтады. Отын мен электр энергиясын автоматтандырылған есепке алу 800-ден астам дизель және 450-ден астам электровозда қолданылады. Бөлек компания онлайн-сату жүйесін жаңғырту арқылы билеттердің цифрлық сатылымының үлесін арттыруды жоспарлап отыр.

Құжат трансшекаралық контурды да сипаттайды: Қазақстанның теміржол саласының Ресей, Қытай, Өзбекстан, Қырғызстан және Әзербайжанның ұқсас жүйелерімен интеграцияланған бірыңғай ақпарат алмасу жүйесін. Оның периметрінде ҚТЖ-ның ай сайынғы деректерін клиенттердің ақпараттық жүйелерімен автоматты түрде салыстыратын АС МЕСПЛАН жүйесі жұмыс істейді.

Сол құжаттың бөлек бір детальі ҚТЖ периметрінен шығады, бірақ бүкіл холдинг ауқымындағы осы тақырыппен байланысты: мемлекетпен қарым-қатынас бөлімінде «Samruk-Kazyna Artificial Intelligence» (SKAI) жүйесі «Самрұқ-Қазынаның» директорлар кеңесіне қосымша мүше ретінде — ашықтық пен қабылданатын шешімдердің сапасын арттыру үшін пилоттық режимде — тағайындалғаны көрсетілген.

REAL DIGITAL қорытындысы: ҚТЖ-ның цифрлық бағдарламасы тек IPO қаражатын жұмсаудың мақсаты аталған төрт жүйемен ғана шектелмейді. Компания бір мезгілде ішкі ИТ-архитектурасын қайта құрып, қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған паркте қарапайымырақ цифрлық құралдарды пайдаланып, көрші елдердің ИТ-контурларымен интеграцияланып жатыр.

Цифрлық жоспарлардың артында жинақталған проблемалар тұр

Risk Factors бөлімі трансформацияның кері жағын көрсетеді.

ҚТЖ компанияның жұмысы диспетчерлеу, қозғалысты басқару, жүктерді бақылау, бухгалтерлік есеп және билет сату үшін пайдаланылатын телекоммуникациялық инфрақұрылым мен компьютерлік жүйелерге қатты тәуелді екенін тікелей жазады.

Телекоммуникациялық және компьютерлік жүйелердің өздері құжатта ескірген және дамыту мен жаңғыртуды қажет ететін деп аталған.

Ақаулар мен кибершабуылдардың ықтимал салдарлары арасында мыналар аталған:

• кесте немесе бағыт деректерінің бұрмалануы;
• теміржол операцияларының бұзылуы;
• билет сату мен брондауда ақаулар;
• табыс жоғалту;
• қашық учаскелерде жүйелерді қалпына келтірудің ұзаққа созылуы.

2025 жылдың екінші жартысында BTS Digital аудит жүргізіп, топтың ИТ-жүйелері мен киберқауіпсіздік жағдайындағы кемшіліктерді анықтады. Сонымен қатар ҚТЖ-ның ИТ-капиталдық шығындары 2023 жылғы 2,4 млрд теңгеден 2025 жылы 17,6 млрд теңгеге дейін өсті. Компания жеті есе өсуді тарихи жеткіліксіз инвестициялау мен жаңғыртудың шұғылдығымен байланыстырады.

Осылайша, ҚТЖ-ның цифрлық бағдарламасы — бұл бір мезгілде жаңа мүмкіндіктерді дамыту және жинақталған технологиялық мұраны алмастыру әрекеті.

IPO — тек цифрлық тарих қана емес

Ашылған екінші бағыт — ұзындығы 272 км Бахты — Аягөз желісінің құрылысы.

Жаңа желі Қытаймен қосымша теміржол шекара өткелін құруы тиіс. ҚТЖ есептеулері бойынша, жоба трансшекаралық өткізу қабілетін жылына шамамен 50 млн-нан 100 млн тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік береді.

Қаражатты жер жұмыстарына, көпірлерге, кіреберіс жолдарға, жолдар мен айрылым жолдарға, сигнал беруге, телекоммуникациялық инфрақұрылым мен энергиямен жабдықтауға бағыттау жоспарлануда.

Түсімнің тағы бір бөлігі «Самрұқ-Қазынаға» қарызды қоса алғанда, кейбір міндеттемелердің негізгі сомасы мен пайыздарын өтеуге жұмсалады. Бөлек үлес ағымдағы қызметке, инфрақұрылымды күтіп-ұстауға және күтпеген қажеттіліктерге резервте тұр.

Сондықтан болашақ орналастыруды тек цифрландыруға ғана тіреп қоюға болмайды. Бұл бір мезгілде желіні физикалық кеңейтуді, технологиялық жаңғыртуды және компанияның балансын қаржыландыру болып табылады.

Пайда өсуде, бірақ инвестициялар көбірек ақша талап етеді

2023–2025 жылдары ҚТЖ-ның жиынтық табысы мен басқа кірістері 1,934 трлн теңгеден 2,757 трлн теңгеге дейін өсті.

Таза пайда 136,8 млрд теңгеден 343,6 млрд теңгеге дейін артты. Жалпы рентабельділік 22,5%-дан 30,2%-ға, таза рентабельділік — 7,1%-дан 12,5%-ға дейін көтерілді.

2025 жылы түзетілген EBITDA 31,6% маржамен 872,5 млрд теңгеге жетті.

Бірақ операциялық ақша ағыны инвестициялардың барлық көлемін жаппайды.

2025 жылы ҚТЖ негізгі қызметтен 746,8 млрд теңге таза ақша ағынын алды. Инвестициялық қызметке 932,3 млрд теңге бағытталды, негізінен негізгі құралдарды салу және сатып алуға.

Күрделі шығындар екі жылда екі еседен астам өсті:

• 2023 жылы 704,9 млрд теңге;
• 2024 жылы 1,170 трлн;
• 2025 жылы 1,280 трлн теңге.

2025 жылдың соңында қабылданған инвестициялық міндеттемелердің көлемі 4,682 трлн теңгеге дейін өсті. Оларға жаңа теміржол желілері, дәліздерді жаңғырту, Достық — Алашанькоу екінші жолы, Алматыны айналып өту жолы, автоматты қозғалысты басқару жүйелері, жол жөндеу және жылжымалы құрамды сатып алу кіреді.

Қарыз күрделі бағдарламамен бірге өсіп келеді

ҚТЖ-ның қарыз алуы 2023 жылдың соңындағы 2,118 трлн теңгеден 2025 жылдың соңында 3,186 трлн теңгеге дейін өсті.

2026 жылдың 30 сәуіріне қарай олар 3,785 трлн теңгеге жетті. Жалдау мен қаржылық кепілдіктерді ескергенде, топтың жиынтық қарызы 4,116 трлн теңге болды.

Компания қарыз алудың өсуін инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру және жылжымалы құрамды жаңартумен түсіндіреді.

2025 жылдың соңында ағымдағы міндеттемелер ағымдағы активтерден 963 млрд теңгеге асып түсті. 2026 жылдың 30 сәуіріне қарай бұл алшақтық, негізінен жаңа облигациялардан түскен түсімдерден кейін, 611 млрд теңгеге дейін қысқарды.

Сонымен қатар ҚТЖ басшылығы мен листинг ұйымдастырушысы қолда бар ресурстардың айналым капиталына деген қажеттілікті кемінде 12 ай бойы жабуға жеткілікті деп есептейді. Есептеуге операциялық ағындар, қолжетімді қарыздық қаржыландыру және орналастырудан күтілетін түсімдер кіреді.

Инвесторлар шын мәнінде нені бағалайды

HKEX құжаттары ҚТЖ-ны күрт жеделдеу сәтінде көрсетеді.

Компания бір мезгілде:

• табысты, пайданы және жүк айналымын арттырады;
• Қытай шекарасындағы инфрақұрылымды кеңейтеді;
• теміржолды басқарудың цифрлық қабатын құрады;
• ескірген ИТ-жүйелерді жаңғыртады;
• күрделі шығындар мен қарызды арттырады;
• тарифтік реттеу мен мемлекеттік қолдауға тәуелділігін сақтайды.

Сондықтан болашақ IPO-ның ең дәл түсіндірмесі мынадай болып шығады:

ҚТЖ физикалық желіні кеңейтуді, цифрлық жаңғыртуды жүргізуді және капитал сыйымдылығы жоғары бағдарламаның өтімділік пен қарыз жүктемесіне қысымын азайтуды бір мезгілде жүзеге асыру үшін ұзақ мерзімдірек капитал іздеп жатыр.

Бұл — REAL DIGITAL-дың талдамалық қорытындысы, проспектінің тұжырымдамасы емес.

Application Proof алғаш рет ҚТЖ-ны компанияның өзін халықаралық нарыққа қалай таныстыратынын көруге мүмкіндік береді. Мұнда рельстер, байланыс, бағдарламалық жасақтама, тарифтер мен қарызды бөлек қарау енді мүмкін емес.

Бірақ орналастырудың негізгі параметрлері әзірге жабық. ҚТЖ-ның түпкілікті бағасы, акциялардың бағасы, ұсыныс көлемі және әрбір бағытқа тиесілі қаражат үлестері белгісіз. Толық көріністі нарық тек түпкілікті проспект жарияланғаннан кейін ғана көреді.

Жиі қойылатын сұрақтар

ҚТЖ IPO-ны қашан жоспарлап отыр?

Соңғы деректер бойынша (2026 жылдың шілдесі, International Railway Journal), Астана, Лондон және Гонконг биржаларындағы үштік листинг 2027 жылдың бірінші тоқсанында күтілуде.

ҚТЖ IPO-дан түскен қаражатты неге бағыттайды?

Төрт бағытқа: цифрлық теміржол инфрақұрылымына, Бахты — Аягөз желісінің құрылысына, пайыздық қарыздың бір бөлігін өтеуге және айналым капиталына. Әр бағыт бойынша нақты сомалар жоба құжатта [REDACTED] белгісімен жабылған.

ҚТЖ-ның цифрландыруы жасанды интеллект жобасы ма?

Құжатта аталған барлық цифрлық жүйелердің ішінде жасанды интеллектке негізделген деп тікелей аталғаны — тек жол жағдайын диагностикалау жүйесі Smart Diagnostics қана. Smart Locomotive мен Smart Station-ды құжат жасанды интеллект жүйелері деп атамайды.

ҚТЖ-ның қарызы қаншалықты өсті?

Қарыз алу 2023 жылдың соңындағы 2,118 трлн теңгеден 2026 жылдың 30 сәуіріндегі 3,785 трлн теңгеге дейін өсті. Жалдау мен қаржылық кепілдіктерді ескергенде, топтың жиынтық қарызы 4,116 трлн теңге құрады.

Дереккөздер

Application Proof АҚ «ҚР ТЖ Қазақстан темір жолы», HKEX, PDF, 785 бет