Жаңа Құрылтайдың цифрлық күн тәртібі. Тоқаев ЖИ және цифрландыру туралы не айтты

28 тамызда Қасым-Жомарт Тоқаев бірінші шақырылған Құрылтайдың бірінші сессиясын ашты.

Бұл заң шығарушы биліктің жұмысындағы жаңа кезең. Сөзінде Президент экономика мен әлеуметтік саясаттан бастап мемлекеттік басқару және келешек реформаларға дейінгі кең ауқымды міндеттерді атап өтті.

Real Digital — цифрлық трансформация туралы басылым, сол себепті Президенттің көлемді сөзінен жасанды интеллект (ЖИ) пен цифрландыруға қатысты бөлікті бөле отырып қарастырамыз.

Президент бірнеше аспектіні атап өтті.

Президент назар аударған тұста заң шығару процесі басты орында тұрды. Бұл жеке сала немесе мемлекеттік қызметтен кең ұғым.

Тоқаев заң шығармашылығында ЖИ-ды кеңінен қолдануды ұсынды — заң қызметінің сапасын арттыру және тәуекелдерді азайту үшін. Сонымен қатар Президент маңызды қағиданы бірден белгіледі: технологиялар кәсіби құқықтық сараптаманы күшейтеді, ал түпкілікті шешім сарапшыда қалады.

Сонымен бірге Тоқаев өзінің бастамасымен E-Parliament ақпараттық жүйесі әзірленіп жатқанын мәлімдеді және тиісті мемлекеттік органдарға депутаттармен бірге оны Құрылтай жұмысына «барынша қысқа мерзімде» енгізуді тапсырды.

Платформа заң шығару процесінің цифрлық қызметтерін біріктіреді және құқықтық өрістегі тәуекелдерді алдын ала анықтауға көмектеседі.

E-Parliament — Қазақстан ауқымды деңгейде дәйекті түрде құрып келе жатқан цифрлық архитектураның тағы бір элементі.

2025 жылғы қыркүйекте халыққа Жолдауында Тоқаев үш жыл ішінде Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыру мақсатын қойды.

2026 жылы бұл міндет нақты пішін ала бастады: Цифрландыру және жасанды интеллект жылы, білім беруге ЖИ енгізу, цифрлық активтерді дамыту және 2029 жылға дейінгі Digital Qazaqstan.

9 маусымда Президент мемлекет, экономика және адами капитал цифрландыруын біртұтас жүйеге біріктіруге тиіс Digital Qazaqstan стратегиясын бекітті.

Енді осы архитектураға тағы бір маңызды деңгей — заң шығармашылығы қосылады.

Осылайша қызықты құрылым пайда болады.

Құрылтай бір жағынан елдің цифрлық трансформациясына заңнамалық негіз қалыптастыруға тиіс. Екінші жағынан — цифрлық жұмыс моделіне көшіп, заңнаманы дайындау мен талдауда ЖИ-ды қолдана отырып, осы трансформацияның бір бөлігіне айналады.

Бұл мемлекетті цифрландырудың келесі кезеңі.

Алдымен Қазақстан мемлекеттік қызметтерді цифрға көшірді.

Содан кейін — деректер мен мемлекеттік процестерді.

Енді цифрлық технологиялар мемлекеттің жұмыс қағидалары қалыптасатын деңгейде қолданыла бастады.

Қазіргі заңнама — өзара байланысты құжаттардың үлкен жиынтығы: заңдар, кодекстер, заңға тәуелді актілер, түзетулер және сілтеме нормалар. Бір ережедегі өзгеріс ондаған басқа ережеге әсер етеді.

ЖИ осындай көлемдегі деректерді талдауды айтарлықтай жеделдете алады: құжаттарды салыстырады, ықтимал қайшылықтар мен қайталанулар анықтайды, әлеуетті тәуекелдерді айқындап, кәсіби сарапшының назарын аудартады.

Бұл ретте адамда басты құқық — түпкілікті баға беру құқығы және шешім үшін жауапкершілік сақталады.

Тоқаев дәл осындай тәсілді атап өтті: ЖИ кәсіби сараптаманы толықтырады, ал түпкілікті шешім сарапшыда қалады.

Мұндай модельдің құқықтық негізі Қазақстанда қазірдің өзінде қалыптасып жатыр.

2025 жылғы қарашада қабылданған «Жасанды интеллект туралы» Заң AI-жүйелердің ашықтығы мен түсіндірілуі, шешім қабылдауда адам автономиясының сақталуы, тәуекелдерді басқару және аудит қағидаттарын бекітті.

Енді бұл қағидаттар тікелей заң шығару процесінде практикалық қолданысқа ие бола алады.

Егер E-Parliament құқықтық ақпараттың үлкен көлемімен тиімді жұмыс істеп, заң жобаларын дайындау сатысында-ақ сарапшыларға коллизиялар мен тәуекелдерді анықтауға көмектесе алса, оның маңызы құжат айналымын автоматтандырудан әлдеқайда кең болады.

Іс жүзінде заң шығармашылығы сапасының жаңа инфрақұрылымын құру туралы сөз болып отыр. Тереңдетілген алдын ала талдау депутаттар мен сарапшылардың жұмысын жеделдете алады, нормативтік актілер арасындағы қайшылықтарды ертерек анықтап, қабылданатын шешімдердің сапасын арттырады.

Дәл осы себепті E-Parliament Digital Qazaqstan-ның жалпы логикасына сәйкес келеді.

Қазақстан жеке мемлекеттік қызметтерді цифрландырудан шешім қабылдау механизмінің өзін цифрландыруға біртіндеп көшіп жатыр.

Жаңа Құрылтай осы модель практикада іске асатын алғашқы алаңдардың біріне айнала алады.

Осы мағынада E-Parliament электронды парламенттен әлдеқайда кең ұғым.

Бұл Қазақстан Digital Qazaqstan аясында құрып жатқан «data-driven» мемлекеттің бір элементі: мұндағы деректер мен ЖИ адамға күрделі ақпаратпен жылдам жұмыс істеуге және негізделген шешім қабылдауға көмектеседі.

Бұл ретте соңғы сөз және жауапкершілік адамда қалады.

Осы жерде Президент атап көрсеткен тәсілдің басты мәні де осы: жасанды интеллект — адамның сапалы шешім қабылдау мүмкіндігін кеңейтетін құрал.